Reklamsız Sözcü
EGE CANSEN

Çin işi, Japon işi

20 Şubat 2014

Bu ya­zı­yı zih­nim­de kur­gu­la­ma­ya baş­la­dı­ğım­da, adı­nı “O­to­ma­tik Por­ta­kal Yok­tu­r”
koy­mak var­dı. Çün­kü ik­ti­sat­ta, düğ­me­ye ba­sın­ca is­te­ni­len yön­de ha­re­ke­te ge­çen “o­to­ma­ti­k” hiç­bir şey yok­tur. Ba­zen öy­le şey­ler olur ki; kla­sik mo­de­le gö­re ol­ma­sı ge­re­ke­nin tam ter­si or­ta­ya çı­ka­bi­lir. Böy­le bir olay­la kar­şı kar­şı­ya olun­du­ğun­dan ben de bu­na “Çin işi, Ja­pon işi­” de­dim. Ara­lık 2012 Abe Ja­pon­ya Baş­ba­ka­nı ol­du. Ja­pon­ya'yı dur­gun­luk­tan çı­kar­mak için “pa­ra­yı sal-büt­çe­yi sı­k” po­li­ti­ka­sı uy­gu­la­ma­ya baş­la­dı. Bu­na da “A­be­co­no­mic­s” den­di.

Pa­ra­sı de­va­lü­e ol­du, ca­ri açı­ğı art­tı

Baş­ba­kan Abe, Ja­pon pa­ra bi­ri­mi Ye­n'­in aşı­rı de­ğer­li ol­du­ğu­nu, bu yüz­den eko­no­mi­nin bü­yü­me­di­ği­ni söy­le­ye­rek Ye­n'­i de­va­lü­e et­me­ye ka­rar ver­di. Ger­çek­ten 2012 so­nun­da, 1 Ame­ri­kan Do­la­rı 77 Yen eder­ken 102 Yen eder ha­le gel­di. Ya­ni yüz­de 25 de­va­lü­e ol­du. Kı­sa za­man ön­ce­si­ne ka­dar yıl­da 200 mil­yar do­lar “Ca­ri Faz­la­” ve­ren Ja­pon­ya'da ay­lık “Ca­ri Açı­k” oluş­ma­ya baş­la­dı ve “Ca­ri Faz­la­” 2013'de 40 mil­yar do­la­rın al­tı­na düş­tü. Enf­las­yon ve bü­yü­me art­tı. Bu­ra­da tam bir ez­ber bo­zul­ma­sı gö­rü­yo­ruz. Çün­kü:
1. Mil­li Ge­li­r'­inin yüz­de 3'ü ka­dar “Ca­ri Faz­la­” ve­ren ül­ke, pa­ram aşı­rı de­ğer­li di­ye­mez. Tam ter­si­ne, ca­ri açık ve­ren ül­ke­nin pa­ra­sı aşı­rı de­ğer­li de­nir. Ör­nek, Tür­ki­ye. Ca­ri faz­la ve­re­nin pa­ra­sı­nın de­ğe­ri dü­şük de­nir. Ör­nek, Çin.
2. Ja­pon pa­ra­sı yüz­de 25 de­ğer kay­bet­ti. Ga­rip bir şe­kil­de it­ha­lat ar­tı­şı, ih­ra­cat ar­tı­şı­nı geç­ti. Hal­bu­ki ben, de­va­lü­as­yon ih­ra­ca­tı artı­rır,
it­ha­la­tı azal­tır di­ye ya­zıp du­ru­yo­rum. Pe­ki­yi na­sıl ol­du bu? Yok­sa bu işe şey­tan mı ka­rış­tı? Şey­tan de­ğil, in­san ka­rış­tı.

Zen­gin ol­dum his­si tü­ke­ti­mi ar­tı­rır

2012 Ocak ayın­da Ja­pon His­se Se­net­le­ri Bor­sa­sı En­dek­si-NIK­KE­I 10.000 pu­an do­la­yın­da ge­zi­ni­yor­du. İki yıl için­de NIK­KE­I 16.176 pua­na ka­dar yük­sel­di. Şim­di­ler­de 14.000 do­lay­la­rın­da bu­lu­nu­yor. His­se se­ne­di sa­hi­bi var­sıl Ja­pon­la­rın ser­vet­le­ri dur­duk yer­de yüz­de 60 art­tı. On­lar da “ma­dem­ki ha­va­dan (bor­sa­dan) zen­gin ol­dum” de­yi­p da­ha faz­la it­hal ma­lı tü­ke­tir ol­du­lar. Ja­pon­ya'da uzun sü­re def­l‚s­yon var­dı. Ya­ni pa­ra­nın sa­tın al­ma gü­cü dur­duk yer­de ar­tı­yor­du. Yok­sul Ja­pon­lar için “bu­gün al­ma, ya­rın al; kâ­rlı çı­kar­sı­n” düs­tu­ru ge­çer­liy­di. Abe­co­no­mic­s'­ten son­ra pa­ha­lı it­ha­lat­tan do­la­yı iç fi­yat­lar art­tı. O za­man da “Fi­yat­lar ya­rın da­ha faz­la art­ma­dan, bu­gün al; kâr­lı çı­kar­sı­n” ku­ra­lı dev­re­ye gir­di. Hal­kın ruh ha­le­ti de­ği­şin­ce, çok­tan­dır dur­gun olan iç pa­zar bü­yü­me­ye baş­la­dı ve eko­no­mi ra­yı­na gir­di.
Son söz: Enf­las­yo­nun azı ya­rar, ço­ğu za­rar­dır.

Merakla beklenen Yılmaz Özdil'in son kitabı "Mustafa Kemal" Plus abonelerine hediye.

SIRADAKİ HABER
Paylaş Tweet social-whatsapp Whatsapp more