Reklamsız Sözcü

Doğal tatlandırıcılar zararlı mı?

Yapay tatlandırıcılar kadar doğallarından da uzak durmakta fayda var. Örneğin doğal tatlandırıcıların en ünlüsü stevya da diğerleri gibi vücut için oldukça zararlı…
23:4717 Ekim 2016
Doğal tatlandırıcılar zararlı mı?
Yapay tatlandırıcılar kadar doğallarından da uzak durmakta fayda var. Örneğin doğal tatlandırıcıların en ünlüsü stevya da diğerleri gibi vücut için oldukça zararlı…

Prof. Dr. Osman ERK / İç Hastalıkları Uzmanı

‘Diyet', ‘light', ‘kalorisiz', ‘şekersiz' gibi ibarelerle pazarlanan gıda ürünlerinde rafine şeker yerine en az rafine şeker kadar zararlı olan çeşitli tatlandırıcılar kullanılmaktadır. Aspartam, s akarin ve asesülfam Amerika'da en kötü on katkı maddesi içinde yer almaktadır. O nedenle etiketlerinde aspartam, asesülfam K, sukraloz, stevya, sakarin bulunan sıvı ve katı gıdalardan uzak durulmalıdır. Amerika ve Avrupa ülkelerinde son 25 yılda beyin tümörü vakalarında ciddi bir artış saptanmış ve bu durumun, yaygın olarak kullanılan aspartamla ilişkili olduğu iddia edilmiştir. O nedenle doğal tatlandırıcı olan stevya da dahil olmak üzere tatlandırıcılardan uzak durulmalıdır. Yiyeceklerin tadı içinde tatlandırıcı olmadan hissedilmeye çalışılmalıdır. Laktilol hariç doğal ve yapay tatlandırıcılar, bağırsak florası üzerinde olumsuz etki yaparak flora üzerindeki dost bakterilerin oranını azaltırlar.

Hangi tatlandırıcı, nelere yol açıyor?

light-urun

Meşhur stevya

Günümüzde Türkiye'deki marketlerde bol miktarda yer alan stevya, Güney Amerika'da yetişen bir bitkiden elde edilen çok tatlı doğal bir tatlandırıcıdır. Stevya doğal bir bileşik olmasına rağmen vücut sağlığı bakımından zararlıdır. Stevya, Japonya, Kore, Çin ve Güney Amerika ülkelerinde gerek tatlandırıcı gerekse yiyecek ve içeceklerde katkı maddesi olarak yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Oldukça güvenli olduğu söylenen bu doğal tatlandırıcıyla ilgili fareler üzerinde yapılan araştırmalarda sperm sayısında ve dişi farelerde doğurganlıkta azalma yaptığı saptanmıştır. Bu çalışma sonuçlarına rağmen stevya tatlandırıcı ve katkı maddesi olarak tüm dünyada yaygın olarak kullanılmaya devam etmektedir. Fareler üzerindeki çalışmaların sonuçları ne olursa olsun stevya diğer tüm tatlandırıcılar gibi beynin tokluk merkezini baskılar. Leptin ve insülin direncine neden olarak, obezite ve metabolik hastalıklara zemin hazırlar. Normal glikoz ve früktozdan bin kat daha tatlı bileşikler içeren stevya doğal bir tatlandırıcı olmasına rağmen tüketilmemelidir.

Sakarin

Sakarin, tatlandırıcı ve gıda katkı maddesi olarak piyasaya verilen ilk yapay tatlandırıcıdır. Sakarin şekerden yüz kat daha tatlı bir bileşiktir. Avrupa ve Amerika'da yaygın olarak kullanılan sakarin, yapılan deneysel çalışmalarda farelerde mesane kanserine yol açtığı tespit edilince gözden düşmüştür. Sakarin ve sukraloz içinde zaman zaman kanserojen olmakla suçlanan klor bulunmaktadır. Sakarinden sonra keşfedilen sodyum siklamatın yine aynı şekilde kanserojen olabileceği düşüncesiyle kullanımı oldukça sınırlandırılmıştır.

aspartam

Aspartam

Aspartam en fazla kullanılan yapay tatlandırıcıdır. Bir gram aspartam 4 kalori enerji sağlar ve şekerden 200 kat daha tatlıdır. Tatlandırıcı özelliği için çok az miktarlar yeterli olduğundan kalorisiz olduğu kabul edilmektedir. Aspartam belli bir sıcaklığın üzerinde formaldehide dönüşür, tatlandırıcı özelliği ortadan kalkar. Bu nedenle pişen yiyeceklerde tatlandırıcı olarak kullanılamaz. Yaygın olarak kullanılan aspartam 31 derecede fenilalanin, aspartik asit ve metanole ayrışır. Fenilalanin, aspartik asit ve metanol nörotoksiktir. Bu özellikleri nedeniyle beyin ve sinir hasarına yol açabilirler. Metanolden ortaya çıkan formaldehit ve formik asidin kanserojen etkiye sahip olduğu ve böbrek hasarına yol açabileceği düşünülmektedir. Fenilalanin, büyüme ve gelişme için gerekli bir aminoasit olmasına rağmen yüksek dozlarda beyne ve sinirlere toksik etki yapar ve bir eksitotoksin olarak değerlendirilir. Aspartam içinde bulunan aspartik asit ve fenilalanin aminoasitleri insülin salgılanmasını arttırır.

Şeker alkolleri

Glikoz ve früktoz yerine kullanılabilecek en uygun tatlandırıcılar şeker alkolleridir. Laktilol, süt şekeri olan laktozun hidrojen gazına maruz bırakılmasıyla ortaya çıkan bir şeker alkolüdür. Şeker alkolleri, şeker gibi hacim ve doku sağladıkları için başta çikolatalar olmak üzere birçok hazır yiyecekte katkı maddesi olarak kullanılmaktadır. Laktilolün metabolik özellikleri glikoz ve früktozdan daha farklıdır. Glikoz ve früktoz sindirim sisteminden hızla kana karışır ve bir gram sakkaroz dört kalori meydana getirir. Laktilol ise ince bağırsaklardan az miktarda emilir ve kalın bağırsağa geçer. Bir kısmı emilen laktilolün her gramı iki kalori enerji sağlar. Kalorisi daha düşük olan laktilol kalın bağırsaklardaki bakteriler tarafından parçalanır ve emilmeyen kısmı vücuttan dışarıya atılır. Laktilolün probiyotik özelliğe sahip olduğu, kalın bağırsaklarda dost bakterilerin gelişimine neden olduğu bilinmektedir. Bu dost bakterilerin metabolitleri olan organik yağ asitlerinin kanser karşıtı etkilere sahip oldukları bilinmektedir.

BiR GRAMINDA İKİ KALORİ

Gıda sektöründe hacim ve kıvam arttırıcı olarak kullanılan şeker alkollerinin emilim ve metabolizma özellikleri farklıdır. Bir gram şeker alkolü ortalama iki kalori sağlamaktadır. Şeker alkolleri bisküvi, sakız, şekerleme, puding üretiminde, diş macunlarında yaygın olarak kullanılmaktadır. Besinin içerdiği şeker alkolü miktarı mutlaka göz önüne alınmalıdır. Bir besinin içinde beş gramdan daha az karbonhidrat var ise veya yirmi kaloriden daha az enerji içeriyorsa yenilmesinde sakınca yoktur. Miktarı göz önüne alınarak şeker hastaları ve obezler için kullanılabilecek tatlandırıcılardır. Uygun dozlarda kan şekerinde ve insülin salgılanmasında artışa neden olmaları beklenmez. Şeker alkolleri şeker sayılmadıkları için bunları içeren yiyecekler ‘şekersiz' ibaresiyle pazarlanabilmektedir. Bu ürünler aşırı derecede tüketildiklerinde insülin direncine neden olabilirler. Yiyecek ve içeceklerin şeker alkolü içerip içermediklerini öğrenmek için etiketler dikkatle incelenmelidir.

Asesülfam potasyum

Asesülfam potasyum, şekerden yüzlerce kat daha tatlı, ısıtıldığında tat verici özelliğini kaybetmeyen yapay bir tatlandırıcıdır. Özellikle kolalı içeceklerde tek başına veya aspartamla birlikte tatlandırıcı olarak kullanılmaktadır. Asesülfam ve aspartam birbirlerinin tatlandırıcı özelliklerini arttırırlar. Yaygın olarak kullanılan asesülfam güvenli olmadığı ve kanserojen olabileceği iddialarına maruz kalmaktadır.

splenda

Sukraloz

Sukraloz (splenda) suda yüksek oranda çözünen, şekerden yaklaşık bin kat daha tatlı, ısıya ve aside daha dayanıklı yapay bir tatlandırıcıdır. Bu özellikleri nedeniyle içecek ve fırında pişirilen yiyeceklerde kullanımı daha uygun olmaktadır. Tatlandırıcılar sadece tat verdikleri, hacim ve doku sağlamadıkları için şekerin yerine tam olarak geçemezler.

Son güncelleme: 23:4817.10.2016
SIRADAKİ HABER
Paylaş Tweet