Sözcü Plus Giriş
SERPİL YILMAZ

TPAO’nun ENI’ye benzer bir yanı var mı?

Fransız enerji devi Total'in CEO'su Cristophe de Margerie'nin 20 Ekim 2014'te bir uçak kazasında esrarengiz ölümü, 27 Ekim 1962 günü İtalyan ENI S.a.P'nin efsanevi yöneticisi Enrico Mattei'nin benzer sonunu anımsatmıştı…

“Büyük Bıyık” lakaplı De Margerie, 2010'da CEO'luk görevine geldiği Total'de 1974 yılından beri çalışıyordu.

Mattei de 1945 yılından ölümüne kadar geçen 17 yılda, İtalya'yı küresel hidrokarbon ağında rekabetçi bir ülke konumuna getirmişti…

★★★

Mattei'nin penceresinden ENI'nin öyküsünü bilerek TPAO'nun geleceğine bakmak yararlı olur kanısındayım.

★★★

Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) kurulduğu 1954 yılından, 1983'e kadar dikey bütünleşik yapılanmış bir şirketti.

Liberalizm rüzgarlarına kapılan dönemin Başbakakanı Turgut Özal, parçalara ayırdı.

★★★

TPAO (arama-üretim), BOTAŞ (boru hatları ile taşıma), Ditaş (deniz yoluyla taşıma), Tüpraş (rafinaj) ve POAŞ (satış) olarak kollara ayrıldı.

TPAO ile BOTAŞ dışındaki yapılar özelleştirildi.

Nihayet TPAO ve BOTAŞ'ın, Yönetim Kurulu Başkanlığı'nı, Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın yaptığı Türkiye Varlık Fonu'na (TVF) devredilmesi üzerine, tartışmalar yükseldi.

Halka arz yoluyla özelleştirileceği açıklanan TPAO, Karadeniz'deki keşifle birlikte daha da dikkat çeken bir konuma geldi.

★★★

Erdoğan'ın “büyük sürpriz” olarak yaptığı açıklamayı hatırlayalım.

Fatih sondaj gemimiz Tuna 1 Kuyusu sondajında 320 milyar metreküp doğalgaz rezervi keşfetti” dedikten sonra, hedeflerinin 2023 yılında Karadeniz gazını kullanıma sunmak olduğunu söyledi.

★★★

Önümüzdeki 3 yıla sığdırılmaya çalışılan umuda itiraz edenlere, Mısır'ın Zohr sahasını 2.5 yılda devreye alan ENI pratiği üzerinden savunmaya geçildi.

★★★

Enerji Uzmanı Necdet Pamir'in dilinde tüy bitti.

Her katıldığı platformda TPAO'nun parçalanmasının yanlış olduğunu anlattı.

TPAO'nun 1980'li yıllardan önceki gibi dikey bütünleşik (entegre), özerk bir şirket olarak yeniden yapılandırılması tezini savunan Pamir'in verdiği örnekler ENI ya da Total ile sınırlı değil:

BP, Shell, ExxonMobil, Rosneft, Gazprom, PDVSA, CNOOL, Pemex, Petrobras, Aramco'nun da dikey bütünleşik yapılarına vurgu yapıyor.

★★★

Pamir bu tartışmalar üzerine kaleme aldığı “Enrico Mattei ve ENI” başlıklı yazısını gönderdi.

Cenazesine bile ulaşılamayan Mattei'nin sonu ile ABD Başkanı Kennedy'nin 1963'te suikaste kurban gitmesi arasında ilişki kuranlar halen sorularının yanıtlarını alamadılar…

Mussolini faşizmine karşı direnen ulusalcı kimliğinin altını çizdiği Mattei'nin öyküsünden bazı bölümler şöyle:

– Mattei, İtalya'da Hristiyan Demokrat hükümet 1945'te iş başına geldiğinde, 20 yıl önce kurulup ve o sırada batmakta olan Azienda Generale İtaliana Petroli (AGIP)'nin başına getirildi.

– Kendisinden beklenen AGIP'i en kısa sürede özelleştirmeye hazırlamasıydı. Zira savaşın (2.Dünya Savaşı) galibi olan müttefikler, bunu açıktan istemişlerdi.

– AGIP'i özelleştirmek bir yana; hükümeti, İtalya'nın ilk büyük ve giderek dikey bütünleşik bir enerji şirketi olacak olan ENI (Ente Nazionale Idrocarburi)'yi kurmaya ikna etti (1953).

– İtalya'nın ödemeler dengesini hızla düzelten bu adımları, Anglo- Amerikan şirketleri için ciddi bir tehdit oluşturuyordu.

– 1940'lı yıllardan başlayarak kartelleşerek, dünya petrol piyasalarına hakim olan ve İran petrolünü paylaşmak için konsorsiyum oluşturan dev şirketlere “Yedi Kızkardeşler” (Sette Sorel) adını taktı.

– Bu şirketler: Anglo-Iranian Oil Company (sonradan: BP), Royal Dutch Shell, Standard Oil Company of California (SoCal, sonradan: Chevron), Gulf Oil (sonradan Chevron ile birleşti), Texaco (Chevron ile birleşti), Standard Oil Company of New Jersey (Esso; sonradan: Exxon, şimdi: Exxon Mobil),

Standard Oil Company of New York (Socony, sonradan: Mobil, şimdi: Exxon Mobil) idi.

– ENI'nin alt şirketi ENEL'i kurarak, ülkesinin ilk nükleer reaktör inşaatını üstlendi. 1958'de Moskova ile anlaşma imzaladı. 5 yıllık alım-satım garantisi karşılığında, Sovyet petrolünün Avrupa'daki payının arttıran boru hattı projesini başlattı.

– 1962 yılında ise İtalyan devlet şirketi Finsider, Mattei'nin girişimi ile Sovyetler için yılda 2 milyon ton boru üretecek yeni bir çelik fabrikası kurdu.

Paylaş Tweet social-whatsapp Whatsapp Paylaş more