10 bin kişinin yaşadığı balıkçı kasabasını deniz yutuyor
Nijerya'nın güneybatısındaki Ondo eyaletinde bulunan Ayetoro kasabası, Atlantik Okyanusu'nun ilerlemesiyle her yıl biraz daha küçülüyor. Kıyı boyunca bir zamanlar evlerin bulunduğu yerlerde bugün yalnızca yıkıntılar ve suyun içinde kalan yapı parçaları görülüyor.
Yaklaşık 10 bin kişinin yaşadığı balıkçı kasabasında evini kaybeden aileler daha iç kesimlere çekilerek yeniden ev kuruyor. Ancak kıyı çizgisi gerilemeye devam ettiği için deniz zamanla yeni yapılan evlere de ulaşıyor ve bazı aileler tekrar taşınmak zorunda kalıyor.
EVLERİN OLDUĞU YERDEN ŞİMDİ TEKNELER GEÇİYOR
Ayetoro'daki değişim yalnızca kıyıda birkaç evin kaybolmasıyla sınırlı değil. 2026'da yayımlanan bir araştırmada bölge sakinlerinin yüzde 80'den fazlası, kıyı erozyonu nedeniyle kendilerine veya ailelerine ait mülkleri ve geçmişten kalan varlıkları kaybettiklerini bildirdi.
Kasabada yaşayan Thompson Akingboye de bunlardan biri. Babasından kalan evi 2019'da dalgalar yıktı. Akingboye'nin enkazdan kurtarabildiği en önemli eşya üniversite diploması oldu. Bir zamanlar insanların yaşadığı bazı alanlara ise bugün ancak tekneyle ulaşılabiliyor.
Kasabanın eski fotoğrafları değişimin boyutunu daha açık gösteriyor. Geçmişte evlerin arasında kalan telekomünikasyon kulesi bugün suların içinde duruyor. Bilimsel incelemelerde de kıyıdaki mangrovların tamamen ortadan kalktığı ve çok sayıda yapının denize doğru ilerleyen kıyı çizgisinden etkilendiği tespit edildi.
Deniz, kasabanın geleneksel lideri Oluwambe Ojagbohunmi'nin yaşadığı yapıya da ulaştı. Ojagbohunmi, bir zamanlar 100 odası bulunan saraydan bugün yalnızca yaklaşık 12 odanın kaldığını söylüyor. Deniz artık yapının hemen dibine kadar geldiği için dalgalar doğrudan duvarlara vuruyor.
Ayetoro'nun kayıpları yıllardır devam ediyor. Daha önce kasabanın sağlık merkezi ile ilk ve orta dereceli okulları da deniz taşkınlarından ağır şekilde etkilenmişti. Böylece kıyının geri çekilmesi yalnızca insanların evlerini değil, sağlık ve eğitim hizmetlerini de vurdu.
KASABAYI KURTARMAK İÇİN 94 MİLYAR NAİRA GEREKİYOR
Sorunun boyutu 2026'da yapılan yeni açıklamayla bir kez daha ortaya çıktı. Ondo Eyaleti Petrol Üreten Bölgeleri Kalkınma Komisyonu, Ayetoro'yu yok olmaktan kurtaracak kıyı koruma çalışmalarının yaklaşık 96 milyar nairaya, yani 71 milyon dolara mal olacağını açıkladı. Kurum, projenin büyüklüğü nedeniyle uluslararası kuruluşlardan ve bağışçılardan da destek istedi.
Bölgedeki kıyı değişimini inceleyen bilim insanları ise Ayetoro'nun uzun süredir ciddi erozyon baskısı altında olduğunu ortaya koyuyor. Uydu görüntüleri ve saha çalışmaları, kıyının onlarca yıldır kara yönünde ilerlediğini ve özellikle son yıllarda çok sayıda yapının etkilendiğini gösteriyor.
Sorunun yalnızca yükselen deniz seviyesinden kaynaklanmadığı belirtiliyor. Güçlü dalgalar, kıyının korumasız olması, kum çıkarılması ve doğal kıyı sistemlerinin zarar görmesi de erozyonu ağırlaştıran etkenler arasında gösteriliyor.
Ayetoro bir zamanlar 'Happy City' yani 'Mutlu Şehir' olarak anılan, balıkçılıkla geçinen canlı bir kıyı yerleşimiydi. Bugün ise evler, okullar ve diğer yapılar denize karşı verilen mücadelenin ortasında. 2026'da bölgeden aktarılan bilgilere göre kasaba şimdiden yapılarının yarısından fazlasını kaybetmiş durumda.
Buna rağmen birçok kişi doğup büyüdüğü yeri terk etmek istemiyor. Evini kaybedenler biraz daha geride yeniden yaşam kuruyor ancak Atlantik ilerledikçe kasabanın kullanabileceği alan da giderek daralıyor. Ayetoro'nun geleneksel lideri Oluwambe Ojagbohunmi ise bölge halkının neden ayrılmak istemediğini, “Burası bizim toprağımız. Nereye gidebiliriz?” sözleriyle anlatıyor.