160 kilometre aşağıda harekete geçti: Ortadan ikiye bölecek

Oxford Üniversitesi liderliğindeki bir araştırma ekibinin Zambiya’daki jeotermal kaynaklarda yürüttüğü çalışma, yer kabuğunun derinliklerinde yeni bir tektonik levha sınırının şekilleniyor olabileceğine dair ilk kimyasal kanıtları ortaya koydu. Frontiers dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, Kafue Yarılması (Kafue Rift) bölgesindeki kaplıcalardan yükselen gazlarda, Dünya’nın mantosuna ait doğrudan kimyasal izler saptandı.

HELYUM İZOTOPLARI BULUNDU

Prof. Mike Daly liderliğindeki bilim heyeti, Zambiya’da altısı şüphelenilen yarılma bölgesinin içinde, ikisi ise bu bölgenin dışındaki kararlı zeminde yer alan toplam sekiz jeotermal kuyu ve kaynaktan gaz örnekleri topladı. Bakır tüplere mühürlenerek laboratuvar ortamında incelenen numunelerde, helyum izotop oranları analiz edildi.

Yarılma bölgesinin içinden alınan Kafue örneklerinde, havaya kıyasla 0.14 ile 0.17 arasında helyum izotop oranları tespit edildi. Bu oran, yer kabuğundaki radyoaktif bozunmayla oluşan normal gaz bileşimlerinin aksine, yüzeyin yaklaşık 40 ila 160 kilometre altındaki manto katmanından gelen doğrudan bir akışkan bağlantısına işaret ediyor. Bölgenin dışından alınan kontrol örneklerinde ise bu sinyallere rastlanmadı.

"GÜNEYBATI YARILMASI" ERKEN AŞAMADA OLABİLİR

Elde edilen veriler, Tanzanya’dan Namibya’ya kadar yaklaşık 2.500 kilometre boyunca uzanan ve bilim insanlarının "Afrika’nın Güneybatı Yarılması" olarak adlandırdığı kırık sisteminin, sanılandan daha aktif olduğunu gösteriyor.

Araştırmacılar, aktif yanardağlara ve derin vadilere sahip olan gelişmiş Doğu Afrika Yarılma Sistemi ile karşılaştırıldığında, Kafue bölgesinin henüz düşük seviyeli sismisite ve faylanma aşamasında olduğunu ancak aynı jeolojik sürecin çok daha erken ve sessiz bir versiyonunu barındırdığını ifade etti.

ENERJİ PRIJELERİ İÇİN KAYNAK OLABİLİR

Çalışmada, bu tür erken evre yarılma hatlarının jeotermal ısı akışına zemin hazırlayarak düşük karbonlu enerji projeleri için kaynak oluşturabileceği belirtildi. Ayrıca, bu fay zonlarının tıbbi tarama cihazları, mikroçipler ve roket teknolojisinde kullanılan helyum ile temiz yakıt alternatifi olarak araştırılan hidrojen gazlarını sıkıştırıp biriktirme potansiyeli taşıdığı kaydedildi.

Bilim ekibi, tespit edilen manto sinyalinin sadece Kafue bölgesiyle mi sınırlı olduğunu, yoksa tüm hat boyunca mı uzandığını belirlemek amacıyla saha çalışmalarını vadinin ilerleyen kısımlarına, Botsvana ve Namibya segmentlerine taşımayı planlıyor. Araştırmacılar, sürecin yüz binlerce yıla yayılan uzun bir jeolojik zaman diliminde gerçekleştiğini ve rifting (yarılma) süreçlerinin birçoğunun levha tamamen ayrılmadan durabileceğini de not etti.