2 milyar yıllık kayalıktan 100 bin yıl yetecek nükleer depo inşaat ettiler
Finlandiya, nükleer enerjide devrim yaratacak tarihi bir adıma imza atıyor. Yer yüzeyinin 430 metre altında, 2 milyar yıllık devasa kayalıkların içine inşa edilen dünyanın ilk derin jeolojik depolama tesisi 'Onkalo', nükleer atıkları tam 100 bin yıl boyunca güvenle izole etmeye hazırlanıyor.
Finlandiya, kullanılmış nükleer yakıtın nihai olarak bertaraf edilmesi amacıyla geliştirilen dünyanın ilk derin jeolojik depolama tesisini hizmete açmaya hazırlanıyor. Ülkenin güneybatısında, Olkiluoto Nuclear Power Plant yakınlarında inşa edilen Onkalo tesisi, yüzeyin yaklaşık 430 metre altındaki eski kaya oluşumlarının içinde yer alıyor.
Finlandiya'nın nükleer güvenlik otoritesi olan Radiation and Nuclear Safety Authority (STUK), proje için nihai değerlendirmesini haziran ayının sonuna kadar tamamlamayı planlıyor. Kurumun onay vermesi halinde tesis işletme lisansı alabilecek ve kullanılmış nükleer yakıt kabulüne başlayabilecek.
ONKALO PROJESİ 20 YILLIK ÇALIŞMANIN ÜRÜNÜ
Fince'de "mağara" anlamına gelen Onkalo, Posiva tarafından geliştiriliyor. İnşaat çalışmaları 2004 yılında başladı. Yaklaşık 1 milyar euro maliyetle hayata geçirilen tesis, Finlandiya'nın faaliyette bulunan beş nükleer reaktöründen çıkan yaklaşık 6.500 ton kullanılmış yakıtı depolayabilecek kapasiteye sahip olacak.
ÇOK KATMANLI KORUMA SİSTEMİ KULLANILACAK
Projede, yüksek seviyeli radyoaktif atıkların özel olarak üretilen korozyona dayanıklı bakır kapsüller içine yerleştirilmesi planlanıyor. Bu kapsüller daha sonra kaya tabakasına açılan derin kuyulara indirilecek.
Sistemin ikinci güvenlik katmanını bentonit kili oluşturacak. Kil, su hareketlerini sınırlayarak kapsüllerin korunmasına yardımcı olacak. Depolama işlemi tamamlandığında ise tüneller güçlendirilmiş beton yapılarla tamamen kapatılacak.
100 BİN YIL BOYUNCA İZOLASYON HEDEFLENİYOR
Posiva, geliştirilen sistemin radyoaktif maddeleri en az 100 bin yıl boyunca çevreden güvenli şekilde izole edebileceğini savunuyor. Proje, İsveç'te geliştirilen ve çok katmanlı güvenlik bariyerlerine dayanan KBS-3 teknolojisi temel alınarak tasarlandı.
FAALİYET TARİHİ 2026 SONU VEYA 2027 BAŞI OLABİLİR
Nükleer enerji şirketi Teollisuuden Voima'nın CEO'su Philippe Bordarier, tesisin 2026 yılının sonlarında ya da 2027'nin ilk aylarında işletmeye alınabileceğini açıkladı.
Onkalo projesi, nükleer enerji kullanan ülkeler tarafından dikkatle izleniyor. Çünkü bugün birçok ülkede kullanılmış nükleer yakıt yalnızca geçici depolama alanlarında muhafaza ediliyor. Finlandiya'nın planı başarıyla uygulanırsa, Onkalo dünyanın faaliyetteki ilk derin jeolojik nükleer atık deposu olarak tarihe geçecek.
Bununla birlikte, derin jeolojik depolama yöntemi bilimsel ve çevresel tartışmaların odağında yer almaya devam ediyor.
Eleştirmenler ise binlerce yıl boyunca meydana gelebilecek jeolojik değişimlerin etkilerine ve depolama kapsüllerinin çok uzun vadeli dayanıklılığına ilişkin belirsizliklerin tamamen ortadan kaldırılamadığı görüşünü dile getiriyor.
SON KARAR HAZİRAN AYI SONUNDA
STUK'un olumlu karar vermesi ve gerekli lisansların alınması halinde Onkalo, 2026'nın sonlarında veya 2027'nin başlarında kullanılmış nükleer yakıt kabul etmeye başlayacak. Böylece Finlandiya, nükleer atıkların kalıcı depolanması konusunda dünyada öncü ülke konumuna yükselecek.