2 yıldır izlenen 99 numaralı gizli bölgedeki nükleer malzeme için karar çıktı

ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Suriye'deki gizli bir tesiste bulunan nükleer malzemenin kaldırılması için Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) ve Suriye hükümetiyle anlaşmaya vardı. Operasyonun yakında başlaması ve yıl sonuna kadar tamamlanması bekleniyor.

Axios'un İsrailli ve Amerikalı yetkililere dayandırdığı habere göre, anlaşmanın temel amacı, tesiste bulunan nükleer malzemenin güvenli şekilde çıkarılmasını sağlamak ve İsrail, Suriye ve olası olarak Türkiye'yi de içine çekebilecek yeni bir gerilimi önlemek.

ABD yönetiminin, yeni Suriye hükümetiyle kurduğu yakın ilişkileri olası bir krizi önlemek için kullandığı belirtildi.

İsrail'in yakından izlediği gizli tesis

Söz konusu tesis, İsrail tarafından son 2 yıldır yakından takip edilen ve "99 Numaralı Saha" olarak adlandırılan gizli bir bölgede bulunuyor.

İsrailli yetkililere göre, eski Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad rejimi, burada gizli El-Kibar nükleer reaktör projesiyle bağlantılı nükleer malzemeler depoluyordu.

Bir ABD yetkilisi, tesiste uranyum cevherinin nükleer yakıt üretiminde kullanılabilecek şekilde işlenmesinde ortaya çıkan ve "sarı kek" olarak bilinen uranyum oksit tozunun bulunduğunu söyledi. El-Kibar bölgesinden çıkarılan diğer malzeme kalıntılarının da aynı tesiste depolandığı belirtildi.

Söz konusu malzemenin doğrudan nükleer silah yapımında kullanılamayacağı, ancak radyoaktif maddelerin çevreye yayılmasına neden olabilecek "kirli bomba" yapımında kullanılabileceği ifade edildi.

İsrail'den yeni saldırı endişesi

İsrailli yetkililer, İsrail Savunma Kuvvetleri'nin (IDF), Esad rejiminin devrilmesinden kısa süre sonra tesise erişimi engellemek amacıyla bölgenin girişlerini bombaladığını söyledi.

Axios'a göre İsrail ve ABD, "99 Numaralı Saha"da bulunan malzemenin nasıl ortadan kaldırılacağı konusunda bir yılı aşkın süredir görüşmeler yürütüyordu. Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi ile İsrail Başbakanlık Ofisi'nin üst düzey yetkililerinin de süreç boyunca yakın işbirliği yaptığı belirtildi.

İsrail, Trump yönetimine bölgede nükleer malzeme bulunmasına müsamaha göstermeyeceğini açıkça bildirdi. İsrailli yetkililere göre İsrail, malzemenin kaldırılmaması veya Suriye'nin tesise erişmeye çalıştığına ilişkin yeni işaretler ortaya çıkması halinde yeniden saldırı düzenleme tehdidinde bulundu.

Amerikalı yetkililer, İsrail'in hiçbir aşamada yeni bir saldırının eşiğinde olmadığını savundu.

Suriye yönetimi malzemeden haberdar olmadığını söyledi

ABD ve İsrail, sonunda en güvenli çözümün malzemenin Suriye hükümetinin onayıyla ülkeden çıkarılması olduğuna karar verdi.

ABD yönetimi konuyu Suriye yetkilileriyle gündeme getirdiğinde ise yeni hükümetin bölgede nükleer malzeme bulunduğundan haberdar olmadığını söylediği aktarıldı.

Birkaç hafta önce bölgeyi izleyen İsrail istihbarat servisleri tesiste hareketlilik tespit etti. Bunun üzerine İsrail, yeni Suriye hükümetinin nükleer malzemeye erişmeye çalışıyor olabileceğinden şüphelendi.

İsrailli ve Amerikalı yetkililere göre İsrail, o dönemde Türkiye'nin de söz konusu malzemelere erişim veya bunların temin edilmesi konusunda Suriye'ye yardımcı olabileceği ihtimalinden endişe duydu.

Trump yönetimi bunun üzerine İsrail'den herhangi bir askeri adım atmamasını istedi ve sorunun çözümü için IAEA'yı devreye soktu.

Malzeme yakında kaldırılacak

IAEA ile Suriye hükümeti, yaklaşık üç hafta önce bölgedeki nükleer malzemenin çıkarılması konusunda anlaşma imzaladı.

Amerikalı yetkililer, "99 Numaralı Saha"daki operasyonun halen devam ettiğini ve malzemenin henüz tesisten çıkarılmadığını belirtti. Ancak kaldırma işleminin kısa süre içinde başlaması ve yıl sonuna kadar tamamlanması bekleniyor.

Beyaz Saray, IAEA ve İsrail Başbakanlık Ofisi ise konu hakkında yorum yapmadı.

El-Kibar reaktörü neydi?

Axios'a göre Beşar Esad rejimi, El-Kibar reaktörü merkezli gizli bir nükleer program geliştirmişti.

İsrail, 2007 yılında El-Kibar'daki reaktörü hava saldırısıyla vurdu. Saldırının ardından Suriye'nin nükleer programı büyük ölçüde yok edildi. Ancak bazı araştırma ve depolama tesislerinin ayakta kaldığı belirtildi.