4 bin 500 yıl önce buzlu denizleri aşmışlar
Arkeologlar, Paleo-İnuit topluluklarının yaklaşık 4 bin 500 yıl önce Grönland’ın kuzeybatı kıyıları açıklarındaki son derece izole adalara düzenli olarak yolculuk yaptığını ortaya koydu. Yeni araştırma, bu erken Arktik topluluklarının tehlikeli açık deniz koşullarına rağmen gelişmiş denizcilik becerileriyle uzak adalara ulaştığını gösteriyor.
Araştırmanın odağında, Grönland’ın en batı noktası olan ve altı küçük adadan oluşan Kitsissut Adaları yer alıyor. Carey Adaları olarak da bilinen bu bölge, deniz buzlarının ortasında yarı kalıcı açık su alanı olan bir “polinya”nın merkezinde bulunuyor. Günümüz İnuitleri tarafından deniz kuşu avcılığı ve yumurta toplama açısından önemli görülen bu adalar, arkeologları tarihöncesi insan faaliyetlerini araştırmaya yöneltti.
Antiquity dergisinde pazartesi günü (9 Şubat) yayımlanan çalışmada, araştırmacılar üç adada yürüttükleri arkeolojik yüzey taramasının sonuçlarını paylaştı. İncelemelerde yaklaşık 300 arkeolojik bulgu tespit edildi. Bunların en yoğun olduğu alan, Isbjørne Adası’nın ucunda bulunan ve 15 Paleo-İnuit barınağından oluşan yerleşim oldu.
Bu barınaklar, merkezinde bir ocak bulunan çadırların varlığına işaret eden taş halkalarla tanımlandı. Çadır halkalarından birinde bulunan hayvan kemiğine dayanarak, yerleşimin yaklaşık 4 bin ila 4 bin 475 yıl öncesine tarihlendiği belirlendi. Bulgu yoğunluğu, Paleo-İnuitlerin bu adalara tek seferlik değil, tekrar tekrar geldiklerini ortaya koydu.
Araştırmanın başyazarı ve Kanada’daki Calgary Üniversitesi’nden arkeolog Matthew Walls, bu kadar çok çadır halkasının tek bir noktada bulunmasının bölgesel ölçekte oldukça dikkat çekici olduğunu belirtti. Walls’a göre Kitsissut ve polinya, tesadüfi bir ziyaret noktası değil, insanların düzenli olarak geri döndüğü bir yerdi.
Paleo-İnuitlerin adalara tam olarak nasıl ulaştığı net değil. Ancak ana karadan Isbjørne Adası’ndaki yerleşimlere olan en kısa mesafenin 53 kilometre olduğu belirtiliyor. Açık deniz rotası; düzensiz çapraz rüzgârlar, yoğun sis ve güçlü akıntılarla dolu son derece riskli bir yolculuk anlamına geliyor. Araştırmacılara göre bu yolculuk, ahşap iskeletli ve deri kaplı, kayak benzeri teknelerle yaklaşık 12 saat sürmüş olabilir.
Araştırmacılar, bu yolculukların büyük olasılıkla kısa süren yaz mevsiminde gerçekleştirildiğini düşünüyor. Paleo-İnuitlerin adalara geliş nedeninin ise yaz aylarında binlerce bireyle yuvalanan kalın gagalı murre adlı deniz kuşlarını avlamak ve yumurtalarını toplamak olduğu değerlendiriliyor. Bulunan yerleşimlerin, kuşların yuvalandığı uçurumların hemen altında yer alması ve çevrede çok sayıda murre kemiği bulunması bu görüşü destekliyor.
Araştırmacılara göre barınak sayısı, bu yolculukların küçük av gruplarıyla değil, tüm topluluklarla yapıldığını düşündürüyor. Çalışma, Paleo-İnuitlerin buzlu açık sularda seyir yapabilme yeteneğinin yalnızca denizcilik becerilerini değil, aynı zamanda gelişmiş navigasyon bilgilerini ve deniz araçları teknolojisini de ortaya koyduğunu vurguluyor. Bu nedenle Kitsissut ve polinya, bir geçiş noktası olmaktan çok, bir yenilik ve yaşam alanı olarak değerlendiriliyor.