Bahçesine diken bin pişman: Tek yaprağıyla felaket oluyor
Süs bitkisi olarak başladı, kökleri 12 metre dibe inen zehirli bir kabusa dönüştü... Tek bir yaprağı bile felakete yol açıyor.
Bir zamanlar bahçeleri süslemesi amacıyla dikilen Madagaskar kriptostegiyası (Cryptostegia madagascariensis), günümüzde binlerce kilometrelik doğal alanı kaplayarak Avustralya’nın en tehlikeli yabani otlarından biri haline geldi. Antena 3 CNN’in haberine göre; 'kauçuk sarmaşığı' veya 'istilacı sarmaşık' olarak da bilinen tür, bölgedeki ekosistem ve hayvancılık için ciddi tehdit oluşturuyor.
SÜS BİTKİSİNDEN İSTİLACI TÜRE
Anavatanı Madagaskar’ın güneybatısı olan bitki; günümüzde Doğu Afrika, Güneydoğu Asya, ABD, Orta ve Güney Amerika’da varlığını sürdürüyor. Yeni Güney Galler Birincil Endüstriler ve Bölgesel Kalkınma Departmanı bünyesindeki WeedWise hizmetinin verilerine göre, sarmaşığın Avustralya’daki geçmişi 1860’lı yıllara dayanıyor.
Queensland’in kuzeyindeki madenci kasabalarında süs bitkisi olarak yetiştirilmeye başlanan türün, 1917 yılından itibaren kontrolsüz şekilde yayıldığı kayıtlara geçti. İkinci Dünya Savaşı sırasında doğal kauçuk kaynağı olarak özel olarak yetiştirilmesi ise yayılımı hızlandırdı.
Zamanla Queensland, Cape York Yarımadası, Carpentaria Körfezi ve Kuzey Bölgesi sınırına kadar yayılan bitki, 1991 yılı verilerine göre yalnızca Queensland’de 700 bin hektarlık alanı kapladı.
FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ VE ÜREME KAPASİTESİ
Tutunacak bir yüzey bulamadığında 2 ila 3 metre yüksekliğinde çalı formunda büyüyen sarmaşık, ağaçlara tırmandığında 30 metre yüksekliğe kadar ulaşabiliyor. Bitkinin öne çıkan fiziksel ve biyolojik özellikleri şu şekilde sıralanıyor:
- Yapraklı sürgünleri 2 metreye ulaşırken, 3 ila 8 metre uzunluğa ulaşabilen esnek 'kamçı' sürgünleri vasıtasıyla çevresindeki bitkilere tutunarak yükseliyor. Gövdesi kırıldığında beyaz, sütümsü bir özsu salgılıyor.
- Koyu yeşil ve parlak yaprakları 6-10 cm uzunluğunda olup oval formdadır. Eflatun, pembe veya beyaz renkli çiçekleri, yeterli nem sağlandığı takdirde Haziran ve Temmuz ayları haricinde yıl boyunca açabiliyor.
- 12 santimetreye ulaşan üç köşeli kapsülleri, Queensland yetkililerine göre 450, Yeni Güney Galler verilerine göre ise 840’a kadar tohum barındırıyor. Bir hektarlık çalılık alanda yılda milyonlarca tohum üretiliyor ve taze tohumların %95’i çimlenme potansiyeli taşıyor.
- Tohumlar rüzgar, hayvan kürkleri ve araç tekerleklerindeki çamur aracılığıyla taşınıyor. Su yüzeyinde bir aydan fazla kalabilen kapsüller, sel sularıyla uzak bölgelere ulaşıyor.
MÜCADELEYİ ZORLAŞTIRAN ETKENLER
Sarmaşık, kurak tropikal ve subtropikal bölgelerde, özellikle dere ve nehir kenarlarında gelişim gösteriyor. Gölgeye ve sıcaklık değişimlerine dirençli olan bitkinin gelişimini yalnızca don olayları sınırlandırabiliyor.
Köklerinin yerin 12 metre derinliğine kadar inmesi, yetişkin bitkilerin kökten sökülmesini zorlaştırıyor. Kısalarda ve otlaklarda geçit vermez çalılıklar oluşturan tür; kıyı bitki örtüsünü baskılayarak biyolojik çeşitliliği azaltıyor, yaban hayatının hareket kabiliyetini kısıtlıyor ve su kalitesini düşürüyor.