Başlangıç noktası bulundu! Her yüz kişiden birini etkiliyor
Bilim insanları, çölyak hastalığının glütenle tetiklenen bağışıklık tepkilerinin tam olarak bağırsakta nerede başladığını sonunda ortaya çıkardı.
Kanada’daki McMaster Üniversitesi liderliğinde yapılan çalışmada, bağırsak yüzeyindeki hücrelerin glüten parçalarını bağışıklık sistemine sunduğu ve hastalığın başlamasında aktif rol oynadığı belirlendi.
Glüten içeren en küçük miktardaki yiyecekler bile dünya genelinde yaklaşık her yüz kişiden birinde ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Bu keşif, milyonlarca kişinin glütensiz yaşam zorunluluğunu değiştirebilecek yeni tedavi yollarının önünü açabilir.
Araştırmada transgenik fareler kullanılarak bağırsağın iç yüzeyini oluşturan hücrelerin hastalığın başlangıcında kritik rol oynadığı tespit edildi. Bu keşif, çölyak hastalığının tedavisinde yeni yollar açabilecek önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
Çölyak hastalığı, buğday, arpa ve çavdar gibi glüten içeren besinlerin tüketilmesiyle tetikleniyor. Şişkinlik, ağrı, ishal, kabızlık ve kusma gibi belirtilerle kendini gösteren hastalık, uzun vadede bağırsaklardaki villus yapılarının hasar görmesine ve besin emiliminde sorunlara yol açıyor. Tedavi edilmeyen vakalarda kansere, kalp damar hastalıklarına, kansızlığa, osteoporoz ve nörolojik rahatsızlıklara neden olabiliyor.
McMaster Üniversitesi’nden gastroenterolog Elena Verdu, şu anda hastalığın tek tedavi yönteminin tamamen glütensiz bir diyet uygulamak olduğunu ancak bunun yetersiz kaldığını ifade etti. Çölyak hastalarının yaklaşık yüzde 90’ında HLA-DQ2.5 adlı bir proteini kodlayan genler bulunurken, kalan yüzde 10’luk kısmın çoğunda benzer işlevde HLA-DQ8 proteini yer alıyor. Bu proteinler glüten parçalarını bağışıklık hücrelerine tanıtarak bağışıklık sistemini harekete geçiriyor.
Ancak bu genlere sahip herkes çölyak hastası olmuyor. Bunun gerçekleşmesi için, glüten parçalarının bağırsağın iç yüzeyindeki hücreler tarafından taşınması ve bağışıklık sistemi için daha belirgin hale getirilmesi gerekiyor. Araştırma ekibi, tedavi edilen ve edilmeyen çölyak hastalarının bağırsak hücrelerinde bu süreci sağlayan proteinlerin ifadesini inceledi.
Farelerden alınan bağırsak hücreleriyle oluşturulan organoid modellerde inflamatuar tetikleyicilerle birlikte sindirilmiş ve bütün glüten örnekleri kullanılarak reaksiyonun nasıl gerçekleştiği gözlemlendi. McMaster Üniversitesi’nden biyomedikal mühendis Tohid Didar, bu yöntem sayesinde neden-sonuç ilişkisinin net bir şekilde ortaya konduğunu belirtti.
Çalışmanın sonucunda, bağırsak hücrelerinin glüten parçalarını bağırsak bakterileri ve enzimlerle birleştirerek bağışıklık hücrelerine sunduğu ve hastalığın başlamasında aktif rol oynadığı kanıtlandı. Bu bulgular, glüten intoleransı olan milyonlarca kişinin gelecekte glüten içeren yiyecekleri güvenle tüketebilmesi için yeni tedavi hedeflerinin geliştirilmesine olanak sağlayabilir.