Bir avuç fidanla başlayan hikaye, 50 yıl sonra bölgenin kaderini değiştirdi
Güney Afrika'nın Eastern Cape bölgesinde 1976 yılında erozyonu durdurmak için dikilen yerli bir bitki, yıllar içinde beklenenden çok daha büyük bir etki yarattı. Başlangıçta yalnızca toprağın yağmurla birlikte sürüklenmesini önlemek amaçlanırken, bitkinin zamanla araziyi yeniden canlandırdığı görüldü.
Çiftçi Henry Graham Slater’ın kendi arazisinde başlattığı bu küçük uygulama, yıllar sonra bölgedeki geniş çaplı restorasyon çalışmalarına örnek oldu. Aradan 50 yıl geçerken, spekboom adı verilen bitki şimdi bozulmuş arazilerin yeniden yeşillendirilmesinde kullanılıyor ve yeni projelerde yüz milyonlarca dikim hedefleniyor.
50 YIL SONRA ARAZİYİ İNCELEDİLER
İlk dikim yaklaşık 200 metreye 100 metrelik eğimli bir alanda yapıldı. Amaç bilimsel bir çalışma yürütmek değil, şiddetli yağışların toprağı sürüklemesini ve arazideki erozyonu azaltmaktı.
Spekboom zamanla büyüyerek toprağın üzerini kapladı. Bitkinin kökleri yağmur suyunun toprağa daha kolay işlemesine yardımcı olurken, yere dökülen yapraklar da organik bir tabaka oluşturdu. Böylece yıllar içinde toprağın yapısı iyileşti ve başka bitkilerin yeniden yetişebileceği koşullar oluşmaya başladı.
Araştırmacılar yıllar sonra aynı bölgeyi incelediğinde, bitkinin yalnızca erozyonu azaltmadığını, bozulmuş arazinin yeniden toparlanmasına da katkı sağladığını gördü. Uzmanlar bu nedenle spekboom'u bulunduğu çevreyi değiştirebilen bir "ekosistem mühendisi" olarak tanımlıyor.
Eastern Cape bölgesindeki doğal bitki örtüsünün geçmişte aşırı otlatma ve arazi kullanımı nedeniyle büyük ölçüde zarar gördüğü belirtiliyor. Bazı alanlarda doğal çalılıkların yalnızca küçük bir bölümünün ayakta kaldığı ifade ediliyor.
ŞİMDİ YÜZ MİLYONLARCA YENİSİ DİKİLECEK
Bir çiftçinin kendi arazisinde başlattığı uygulama, zamanla bölgedeki daha büyük restorasyon projelerine örnek oldu. Eastern Cape genelinde bugün onlarca farklı çalışma yürütülüyor ve geniş alanların yeniden doğal bitki örtüsüne kavuşturulması hedefleniyor.
Yeni projelerde spekboom çelikleri geniş arazilere dikiliyor. Açıklanan planlardan bazılarında yüz milyonlarca yeni bitkinin toprakla buluşturulması hedeflenirken, çalışmaların binlerce hektarlık alana yayılması planlanıyor.
Projelerde amaç yalnızca bölgeyi yeniden yeşillendirmek değil. Bitkinin toprağı koruması, yağmur suyunun arazide tutulmasına yardımcı olması, doğal yaşamın geri dönmesini desteklemesi ve karbonun bitki ile toprakta depolanmasına katkı sağlaması bekleniyor.
Böylece 1976 yılında yalnızca bir çiftlikteki erozyonu durdurmak amacıyla başlayan küçük bir deneme, 50 yıl sonra Güney Afrika'daki geniş çaplı doğa restorasyonu çalışmalarında kullanılan yöntemlerden birine dönüştü.