Buz dağını koyun yünüyle kapladılar
İsviçre'deki Glacier 3000'de buzulların erimesini yavaşlatmak için koyun yününden üretilen örtüler test edildi. 2026 yazında yapılan ilk denemelerde yünün, sentetik örtülere yakın seviyede yüzey kaybını sınırladığı görüldü.
Dört yüksek lisans öğrencisinin yürüttüğü deneyde, Glacier 3000 üzerine 10x10 metre büyüklüğünde 2 koyun yünü örtüsü serildi. Toplam 200 metrekarelik alanda farklı kalınlıklar denenirken sonuçları karşılaştırmak amacıyla geleneksel sentetik jeotekstille kaplanan ayrı bir bölüm de oluşturuldu.
BUZULU NEDEN KOYUN YÜNÜYLE KAPLADILAR?
Maxime Galley, Elliot Gaffiot, Jose Bastidas ve Léonard Duloube tarafından yürütülen projenin amacı, buzullarda kullanılan sentetik örtülere doğal bir alternatif bulunup bulunamayacağını belirlemekti. Ekip, yaz boyunca her 2 haftada bir kar derinliği ile buz hacmindeki değişimleri ölçtü. İlk gözlemlerde koyun yününün yüzey kaybını, bazı Alp kayak merkezlerinde kullanılan sentetik örtülere benzer şekilde sınırladığı belirlendi.
YÜN BUZUN ERİMESİNİ YAVAŞLATTI
Koyun yününün kalın lifli yapısı, içerisinde hareketsiz hava tutarak atmosferden buz yüzeyine gerçekleşen ısı transferini yavaşlatıyor. Deney sırasında yünün ıslandığında da kalınlığını koruyabildiği gözlendi. Sentetik malzemelerin ise su ve ilave ağırlık altında sıkışabildiği belirtildi. Bu farkın özellikle şiddetli yağışlar ve yüzeydeki karın eridiği dönemlerde önem taşıdığı kaydedildi.
SENTETİK ÖRTÜLERİN YERİNİ ALABİLİR Mİ?
Buzullarda kullanılan sentetik jeotekstiller güneş ışığını yansıtarak yüzeydeki erimeyi azaltıyor. Ancak bu malzemeler zaman içerisinde ultraviyole ışınları ve kuvvetli rüzgarların etkisiyle zarar görebiliyor ve mikroplastiklerin çevreye karışması riski ortaya çıkabiliyor. Koyun yünü ise doğal bir yalıtım katmanı oluşturuyor ve kullanım sonrasında parçalanabiliyor. Buna karşılık yünün işlenmesi, yıkanması ve taşınmasının da çevresel etkileri bulunuyor.
TÜM BUZULLARI KAPLAMAK MÜMKÜN DEĞİL
Summit Foundation, bu yöntemin bütün buzulları koruyabilecek bir çözüm olmadığını belirtti. İsviçre'de jeotekstiller buzul yüzeylerinin yaklaşık yüzde 0,02'sinde, ağırlıklı olarak kayak pistleri ve teleferik istasyonlarının çevresinde kullanılıyor. Bu tür örtüler yalnızca kapladıkları sınırlı bölgedeki yüzey kaybını azaltabiliyor. Hava sıcaklığını düşürmüyor, sıcak yağışların etkisini engellemiyor ve bölgesel ölçekte buzulların geri çekilmesini durdurmuyor.
UZUN SÜRELİ SONUÇLAR HENÜZ BELLİ DEĞİL
Deney yalnızca bir yaz boyunca gerçekleştirildi ve araştırmanın hakemli sonuçlarının tamamı henüz yayımlanmadı. Yünün yıllarca tekrarlanan donma, şiddetli yağmur ve kuvvetli rüzgar koşullarında nasıl performans göstereceğinin belirlenmesi için daha uzun süreli çalışmalar gerekiyor.
Araştırmacıların ayrıca bakım maliyetlerini, lif kaybını ve yün örtülerin üretim sürecindeki çevresel etkileri incelemesi planlanıyor. Proje organizatörlerinin tahminine göre İsviçre'deki koyun yününün yüzde 70'e varan bölümü düşük talep nedeniyle imha ediliyor veya atılıyor.