Çölün ortasındaki dev çukur 50 yıldır alev alev yanıyor
Türkmenistan'ın Karakum Çölü'ndeki Darvaza Krateri, yer altından sızan doğal gazın yanması nedeniyle onlarca yıldır alevlerle kaplı. Yaklaşık 70 metre çapındaki dev çukur, dünya genelinde “Cehennem Kapısı” adıyla biliniyor.
Yaklaşık 30 metre derinliğindeki kraterin tabanı ve duvarlarında çok sayıda alev yanıyor. Geceleri kilometrelerce uzaktan görülebilen ateşin kesin olarak ne zaman ve nasıl başladığı ise belgelenmiş değil.
DEV ÇUKUR NASIL ATEŞE VERİLDİ?
Kraterle ilgili en yaygın anlatı, olayın 1971 yılında Sovyet jeologların bölgede doğal gaz araması sırasında başladığını öne sürüyor. Buna göre sondaj sırasında zemin çöktü, büyük bir krater oluştu ve yer altındaki metan gazı atmosfere sızmaya başladı. Çevreye yayılan gazın oluşturabileceği tehlikeyi ortadan kaldırmak isteyen mühendislerin krateri ateşe verdiği ve gazın birkaç hafta içerisinde tükenmesini beklediği anlatılıyor. Ancak bu hikâyeyi kesin biçimde doğrulayan resmi bir belge bulunmuyor.
50 YILI AŞKIN SÜREDİR NASIL YANIYOR?
Kraterin altındaki doğal gaz, kaya çatlaklarından yüzeye ulaşarak alevleri beslemeye devam ediyor. Bu nedenle kısa sürede sona ermesi beklenen yangın onlarca yıl boyunca sönmedi. Yangının başlangıç tarihi konusunda da farklı bilgiler bulunuyor. En sık 1971 yılı belirtilirken, bazı araştırmacılar kraterin 1960'larda oluşmuş olabileceğini, bazıları ise yangının 1980'lerin başlarında başladığını öne sürüyor.
KRATERİN DİBİNE İNEN TEK KİŞİ
Kanadalı kaşif George Kourounis, 2013 yılında araştırma amacıyla halatla kraterin içine indi. Koruyucu kıyafetlerle gerçekleştirilen iniş sırasında toprak örnekleri toplandı ve kraterdeki koşullar incelendi. Kraterin içerisindeki sıcaklığın yaklaşık 1000 dereceye ulaşabildiği tahmin edildi. Toplanan örneklerde yüksek sıcaklıklara dayanabilen mikroorganizmaların araştırılması da çalışmanın bir parçasını oluşturdu.
“CEHENNEM KAPISI” TURİSTLERİ ÇEKİYOR
Darvaza Krateri zaman içerisinde Türkmenistan'ın en bilinen noktalarından biri haline geldi. Özellikle geceleri ortaya çıkan görüntü nedeniyle bölgeyi ziyaret eden turistler, kraterin çevresinde kamp kurarak alevleri izliyor. Yaklaşık 70 metre genişliğindeki çukurun farklı noktalarından çıkan alevler, geceleri çevredeki karanlık çölün içerisinden kilometrelerce uzaktan görülebiliyor.
ALEVLER YILLAR SONRA AZALMAYA BAŞLADI
Türkmenistan yönetimi, doğal gaz kaybı ve çevresel etkiler nedeniyle kraterdeki yangının söndürülmesi için yıllar içerisinde çeşitli girişimlerde bulundu. Son dönemde ise gazın kratere ulaşmadan önce başka noktalara yönlendirilmesi amacıyla çevrede yeni kuyular açıldı. Yetkililerin verdiği bilgilere göre 2025 yılında kraterdeki alevlerin şiddeti önceki seviyelere kıyasla yaklaşık üçte bir oranında azaldı. Böylece onlarca yıldır kesintisiz yanan Darvaza Krateri'ndeki ateşin zaman içerisinde daha da küçülebileceği belirtildi.