Çölün ortasından oluk oluk su akıtıyorlar
Libya’da Sahra Çölü’nün altındaki 40 bin yıllık fosil su kaynakları, 4.000 kilometrelik dev boru hatlarıyla kıyı şehirlerine taşınıyor. Günde 6,5 milyon metreküp su aktaran 25 milyar dolarlık bu dev proje, milyonlarca kişinin içme suyu ihtiyacını karşılıyor...
Dünyanın en büyük sulama projeleri arasında gösterilen Libya'daki Büyük Yapay Nehir, ülkenin iç kesimlerindeki yeraltı su kaynaklarını kuzey kıyısındaki yerleşim alanlarına ulaştırıyor.
Yaklaşık 4.000 kilometrelik beton boru hatlarından oluşan sistem, milyonlarca nüfusa içme ve sulama suyu sağlarken, kaynağın sınırlı olması nedeniyle projenin uzun vadeli geleceği tartışılıyor.
40 BİN YILLIK FOSİL SU KAYNAĞI KULLANILIYOR
Sistem kapsamında taşınan su, Sahra Bölgesi’nin sulak ve yeşil bir ekosisteme sahip olduğu yaklaşık 40 bin yıl öncesinden kalan Nübyen Kumtaşı Akiferi’nden çekiliyor. Yağışlarla beslenmeyen bu fosil su rezervi, yenilenemez bir kaynak niteliği taşıyor.
Yapılan teknik değerlendirmeler, mevcut kullanım hızı doğrultusunda akiferin 60 ila 100 yıl içerisinde tükenebileceğini öngörürken, uzmanlar bu sürenin daha kısa olabileceğine dikkat çekiyor.
ÇEYREK ASIRLIK YATIRIM YAPILDI
İnşaatına 1984 yılında başlanan projenin ilk etabı 1991’de Bingazi’ye, ikinci etabı ise 1996’da başkent Trablus’a su ulaştırılmasıyla tamamlandı. İlerleyen yıllarda diğer kıyı kentlerinin de dahil edildiği ağ, uluslararası kredi kullanılmadan, Libya’nın kamu kaynakları ve petrol gelirleriyle finanse edildi.
Toplam maliyeti 25 milyar doları aşan proje sayesinde deniz suyu arıtma tesislerine olan bağımlılık azaldı; çöl alanlarının tarıma açılmasıyla buğday, arpa ve meyve üretimi başlatıldı.
TEKNİK ÖZELLİKLER PAYLAŞILDI
Hatlarda kullanılan beton borular 4 metre çapında imal edildi. Sistem, günlük 6,5 milyon metreküp su aktarım kapasitesine sahip.
İlk etap çalışmaları kapsamında 85 milyon metreküp toprak kazıldı. Şebeke, derinliği 500 ila 800 metre arasında değişen 1.300 su kuyusundan besleniyor.
Suyun güneydeki yüksek rakımlı alanlardan kuzeye iletiminde ağırlıklı olarak yerçekimi kuvvetinden yararlanılıyor.
RİSK FAKTÖRLERİ HALA DEVAM EDİYOR
2014-2020 yılları arasındaki çatışma döneminde pompalama istasyonları, boru hatları ve kuyu sahaları fiziksel hasar gördü. Sistemdeki yedek hatlar sayesinde su iletimi kısmi olarak sürdürülse de, kaynakların azalması, yetersiz bakım ve siyasi belirsizlikler projenin işleyişi üzerindeki risk faktörleri olarak öne çıkıyor.