Evde bu böceği görüyorsanız başınız dertte
Bahçelerde ve evlerde görülebilen kahverengi kokarca böceği, ABD'de 44 eyalete yayıldı. Meyve ve sebzelere zarar veren bu küçük böcek, bir yılda yaklaşık 40 milyon dolarlık elma kaybına yol açtı.
Bahçenizde ya da evinizin duvarlarında gördüğünüz küçük kahverengi bir böcek, düşündüğünüzden çok daha büyük sorunlara neden olabilir. Asya kökenli kahverengi kokarca böceği, kısa sürede geniş alanlara yayılabilen istilacı türler arasında yer alıyor. Meyve ve sebzelerle beslenen bu böcek, tarım ürünlerinde ciddi kayıplara yol açarken kendisini tehdit altında hissettiğinde yaydığı keskin kokuyla da dikkat çekiyor.
Kahverengi kokarca böceği nasıl tanınır?
Bilimsel adı Halyomorpha halys olan kahverengi kokarca böceği, küçük boyutuna rağmen tarım alanlarında büyük zararlara neden olabiliyor. Erginleri yaklaşık 1,7 santimetre uzunluğa ulaşan bu böcekler, kahverengi gövdeleri ve karakteristik görünümleriyle tanınıyor. Kanatları sayesinde uçabilen böcekler, yalnızca bahçelerde değil, evlerin içinde de görülebiliyor.
Aslen Çin, Japonya, Kore ve Tayvan gibi Asya ülkelerine özgü olan tür, zamanla dünyanın farklı bölgelerine yayıldı. ABD ve Birleşik Krallık'ta da görülen kahverengi kokarca böceği, yerleştiği bölgelerde hem ev sahiplerini hem de çiftçileri endişelendiriyor.
Asya'dan dünyaya nasıl yayıldı?
Kahverengi kokarca böceğinin farklı ülkelere yayılmasında uluslararası ticaretin önemli bir rol oynadığı düşünülüyor. Böcekler, yük ve eşya sevkiyatları sırasında fark edilmeden başka ülkelere taşınabiliyor.
İngiltere Doğa Tarihi Müzesi'nin böcek koleksiyonundan sorumlu Max Barclay, Mart 2021'de The Guardian'a yaptığı açıklamada, türün ülkeye muhtemelen yurt dışından gelen bir sevkiyatla ulaştığını belirtti.
Böceklerin yayılmasını kolaylaştıran etkenlerden biri de soğuk havalarda korunaklı alanlara çekilmeleri. Diyapoz adı verilen bu dönemde faaliyetleri yavaşlayan böcekler, sıcaklıklar yükselene kadar duvar çatlaklarında, perdelerin arkasında ve benzeri kuytu noktalarda saklanabiliyor.
Sıcak koşulların türün yayılışını kolaylaştırabileceği düşünülürken iklim değişikliği de bilim insanlarının üzerinde durduğu etkenler arasında bulunuyor.
2100 yılı için dikkat çeken tahmin
Uluslararası Biyometeoroloji Dergisi'nde Ağustos 2020'de yayımlanan bir araştırmada, iklim koşullarındaki değişimin kahverengi kokarca böceğinin Avrupa'daki yayılışını nasıl etkileyebileceği incelendi.
Araştırmacılar, 2100 yılı civarında İsviçre'nin yaklaşık yarısının bu tür için uygun yaşam alanlarına dönüşebileceğini öngördü. Araştırmada, ülkenin kuzeybatısındaki bölgelerin yanı sıra güneydeki bazı yüksek rakımlı vadilerin de gelecekte böceklerin yerleşmesine elverişli hale gelebileceği belirtildi.
Araştırmaya katılan ve Uluslararası Tarım ve Biyobilimler Merkezi'nde (CABI) görev yapan Dr. Tim Haye, iklim değişikliğinin yerli olmayan türlerin yayılışını etkileyebildiğine dikkat çekti. Uzmanlar, bu nedenle böceklerin farklı bölgelerdeki popülasyonlarının izlenmesinin önemini vurguluyor.
ABD'de 44 eyalete yayıldı
Kahverengi kokarca böceğinin yayılma hızı, ABD'de yaşananlarla da gözler önüne serildi. PestWorld.org verilerine göre tür, 1996 yılında Pennsylvania eyaletinin Allentown kentinde tespit edildi. Böceğin kimliği ise 2001 yılında doğrulandı.
Daha sonra ülkenin doğu kesiminde yayılmaya başlayan tür, 2004 yılında Virginia'da da görülmeye başladı. Zaman içinde farklı eyaletlere ulaşan böcek, ABD'de geniş bir alana yayıldı.
Aktarılan bilgilere göre kahverengi kokarca böceği, yayılım sürecinde 44 ABD eyaletinde yerleşik hale geldi. Bu durum, istilacı türlerin uluslararası taşımacılık ve uygun çevre koşulları sayesinde ne kadar geniş alanlara ulaşabildiğini gösteriyor.
Tehdit altında hissedince keskin koku yayıyor
Kahverengi kokarca böceğinin adının kaynağı, kendisini tehlikede hissettiğinde salgıladığı keskin koku. Böcek rahatsız edildiğinde savunma amacıyla koku yayan bir salgı bırakabiliyor.
Bu kokuyu bazı kişiler kişnişe benzetirken bazı kaynaklarda badem kokusuna benzer bir tanımlama da yapılıyor. Ancak böceğin yarattığı asıl sorun, yaydığı kokudan çok tarım ürünlerine verdiği zarar olarak öne çıkıyor.
Elma üretiminde 40 milyon dolarlık kayıp
Kahverengi kokarca böceği, meyve ve sebzelerle beslenerek ürünlerin pazar değerini düşürebiliyor. Elma, üzüm ve salatalık gibi ürünler de bu zararlının hedefleri arasında yer alıyor.
The Guardian'da aktarılan bilgilere göre ABD'li çiftçiler, 2010 yılında kahverengi kokarca böceğinin yol açtığı zarar nedeniyle yaklaşık 40 milyon dolar değerinde elma kaybetti.
Böcekler, bitkilerin ve meyvelerin dokusunu emerek besleniyor. Bunun sonucunda meyvelerde kahverengi lekeler, doku bozulmaları ve şekil bozuklukları oluşabiliyor. Görünüşü ve kalitesi bozulan ürünler, satışa uygunluğunu kaybedebiliyor.
Üzüm üretiminde ise başka bir risk bulunuyor. Böceklerin hasat edilen üzümlerle birlikte işleme sürecine girmesi, salgıladıkları kokunun üzüm suyuna ve şaraba geçmesine neden olabiliyor. Bu durum, özellikle üzüm yetiştiricileri ve şarap üreticileri açısından ekonomik kayıp riski oluşturuyor.
Kahverengi kokarca böceğinden nasıl korunulur?
Kahverengi kokarca böceğini geniş bir bölgede tamamen ortadan kaldırmak zor olsa da bahçede ve evde alınabilecek önlemler, böceğin saklanabileceği alanları azaltmaya yardımcı olabilir.
Bahçeyi düzenli tutun: Yabani otları ve bitki artıklarını kontrol edin. Böceklerin saklanabileceği kuytu alanları azaltın ve bahçenizdeki bitkileri düzenli olarak inceleyin.
Evin giriş noktalarını kapatın: Pencere ve kapı çevrelerini, duvar çatlaklarını ve diğer açıklıkları kontrol edin. Gerekli yerleri uygun malzemelerle kapatmak, böceklerin içeri girmesini zorlaştırabilir.
Böceği ezerken dikkatli olun: Kahverengi kokarca böceği ezildiğinde keskin koku yayabilir. Bu nedenle böceği çıplak elle ezmek yerine dikkatlice uzaklaştırmak daha uygundur.
Bitkileri korumaya yönelik yöntemleri araştırın: Bazı bahçecilik kaynaklarında kaolin kili içeren karışımların bitki yüzeyinde koruyucu bir tabaka oluşturmak amacıyla kullanıldığı belirtiliyor. Ancak her bitki ve zararlı için aynı yöntem uygun olmayabilir. Herhangi bir karışımı uygulamadan önce ürünün kullanım talimatlarını kontrol etmek ve bitkiye zarar vermediğinden emin olmak gerekir.
Küçük boyutlarına rağmen geniş alanlara yayılabilen kahverengi kokarca böcekleri, hem evlerde rahatsızlığa hem de tarımda ciddi ekonomik kayıplara neden olabiliyor. Bu nedenle bahçelerde ve bitkilerde görülen belirtileri erken fark etmek, zararın büyümesini önlemek açısından önem taşıyor.