İnsan davranışlarını belirleyen en güçlü duygu “korku”dur. Başta ölüm olmak üzere korkunun çok çeşidi vardır. Bunlardan biri de “Fırsat Kaçırma Korkusudur”. Günümüzde buna İngilizcede FOMO (Fear of Missing Out) deniyor. Bir süredir yaptıkları manipülasyonlarla, sosyal, siyasi ve iktisadi hayatımızı kötü etkileyen fon cambazları “nitelikli dolandırıcılık senaryolarını” insanların bu korkusu üzerine kurgulamıştır. 500 binden fazla tasarruf sahibi orta gelirli insanın, Dimyat’a pirince giderken evdeki bulgurdan olmasının sebebi işte bu “fırsatı kaçırma” endişesidir. 1980’lerde çapaçul bankerlere para kaptıranlar da “kırk yılda bir karşılarına çıkan kısa sürede çok para kazanma fırsatını” kaçırmaktan endişe ettikleri için para kaybetmişlerdi. Çok sıkı denetlenmesi gereken mali kurumları denetletmeyen siyasiler de sorumluluk yüklenmemek için “vatandaş kumar oynamış, kaybetmiş” demişlerdi. Sanki bu ülkede kumar oynamak serbestti. Bankerler de lisanslı “kumarhaneci” idi. İşlemler yasaların lafzına ve ruhuna uygundu. Devlet, halkın kumar oynadığını görmüş ama onların “kumar oynama özgürlüğünü” kısıtlamamıştı. Halbuki aynı devletin polisi evlerde kumar oynayanları gece baskınlarıyla yakalayıp yargıya teslim ediyordu.
İKTİSADIN TEMELİ FİZİKTİR
Bütün bilimlerin anası da babası da fiziktir. Evren canlı (living) ve cansız (non living) şeylerin toplamıdır. Ama canlılar da cansız şeylerden oluşur. Dolayısıyla son tahlilde evrenin tümü cansızdır. Fizik ise cansız şeyler bilimidir. Bu yüzden canlılar katmanında cereyan eden hiçbir şey fizik kanunlarıyla çelişemez. Bir fide bir günde 30 metre boyu 2 metre çapı olan bir ağaç haline gelemez. Bırakın Türkiye gibi firmalarının inovasyon yeteneği çok zayıf ve sermaye piyasası çok sığ bir ülkeyi, ABD’de bile fiyatı, iki ayda 50 kat artan bir hisse senedi yoktur. Varsa bu işin içinde mutlaka bir orostopolluk vardır. Çünkü bu artış hayatın doğal akışına uymaz. Bırakın hisse fiyatının bu kadar anormal yükselmesini, bunun 50’de biri bile, son iki yıldır endeksi yerlerde sürünen İstanbul Borsası’nda hiç olmaz. Soru: SPK bu anormal yükselişe dur deyip soruşturma açmayacak idiyse niye vardır acaba?
FİZİKÇİ NEWTON NİÇİN BORSADA PARA BATIRDI
İktisat tarihi derslerinde tasarruf sahiplerinin “Fırsat Kaçırma Korkusu” yüzünden fiyatların “önce şiştiği, sonra patladığı” borsa krizlerine iki örnek gösterilir. Biri 1720’lerde İngiltere’de yaşanmış “Güney Denizleri” (South Seas Company) köpük şirketi vak’asıdır. Diğeri Hollanda’da 1634’te başlayıp 1637’de biten “Lale Manyaklığı” (Tulip Mania) diye bilinen krizdir. İngiltere’deki krizde para kaybedenlerden biri de dünyanın gelmiş geçmiş en büyük fizikçisi Isaac Newton’dur. Newton (1643-1727) sadece bir fizik ve matematik dehası değildi. Para işlerini de çok iyi biliyordu. Darphane müdürüydü. Güney Denizi şirketinin hisse senetlerini düştükçe almış çıktıkça kârlı fiyattan satmıştı. Ama dayanamamış “bu fırsat bir daha ele geçmez” diye balon patlamadan bir süre önce yüklü miktarda tekrar almıştı.
SON SÖZ: Fırsat kaçırma korkusunun kâra faydası yoktur.