Göle 17 yıl boyunca asit döktüler
Kanada’nın Ontario eyaletindeki Lake 223 gölü, bilim insanlarının asit yağmurlarının doğaya verebileceği zararı anlamak için gerçekleştirdiği sıra dışı bir deneye sahne oldu. Araştırmacılar göle yıllar boyunca düzenli olarak göle sülfürik asit dökerek tüm ekosistemin nasıl tepki verdiğini takip etti.
Deney 1976’da Experimental Lakes Area’da başladı. Asit eklenmesi ve kontrollü toparlanma süreci 1993’e kadar devam ederken gölün pH değeri yaklaşık 6,8’den 5 seviyelerine kadar düşürüldü. Amaç, o dönemde Kuzey Amerika ve Avrupa’daki gölleri tehdit eden asit yağmurlarının etkilerini laboratuvar yerine gerçek bir göl üzerinde ortaya koymaktı.
BALIKLAR BİRER BİRER ETKİLENMEYE BAŞLADI
Göl asitleştikçe sonuçlar yalnızca suyun kimyasında görülmedi. Besin zincirinin farklı basamaklarında değişimler yaşandı; bazı omurgasız türleri ortadan kaybolurken balıkların üremesi de ciddi şekilde etkilendi. Yağlı başlı golyan ve kaygan iskorpit gibi bazı balık türleri deney sırasında gölden tamamen kayboldu.
Göl alabalıkları da doğrudan asitten zehirlenmeden büyük zarar gördü. Beslendikleri canlıların azalması balıkların büyümesini ve kondisyonunu etkiledi. Araştırmacılar böylece asit yağmurunun bir canlıyı doğrudan öldürmese bile besin zincirini bozarak bütün ekosisteme yayılabileceğini gösterdi.
Lake 223’te elde edilen bulgular, asit yağmurlarına yol açan hava kirliliğinin sanılandan daha düşük seviyelerde bile su ekosistemlerini bozabileceğine dair önemli kanıtlar sağladı. Araştırmanın sonuçları daha sonra Kanada ve ABD’de hava emisyonlarının sınırlandırılmasına yönelik düzenlemeler üzerinde etkili oldu.
SU TOPARLANDI AMA İZLERİ SİLİNMEDİ
Asit eklenmesinin azaltılmasıyla gölün pH değeri zamanla yeniden yükselmeye başladı ve su kimyası büyük ölçüde toparlandı. Buna rağmen ekosistemin eski haline dönmesi aynı hızda gerçekleşmedi. Bazı canlılar geri dönerken besin zincirindeki kayıpların etkileri çok daha uzun süre devam etti.
Bilim insanları bugün bile Lake 223’ü incelemeyi sürdürüyor. 2019’da deney sırasında gölden kaybolan Mysis adlı küçük kabuklu canlı yeniden göle bırakıldı ve 2021’de yeni bir popülasyonun oluştuğuna dair kanıt bulundu. Araştırmacılar şimdi bu canlının geri dönüşünün göl alabalığı popülasyonunun toparlanmasına yardımcı olup olmayacağını takip ediyor.
Aradan onlarca yıl geçmiş olmasına rağmen Lake 223, bir ekosistemin kimyasal olarak toparlanmasının canlı yaşamının da aynı anda eski haline döneceği anlamına gelmediğini gösteren dikkat çekici örneklerden biri olmayı sürdürüyor.