Gölün üzerine inşa edilen şehir batıyor
Meksika’nın başkenti Meksika Şehri’nin bazı bölgelerinde zemin yılda 40 santimetreye kadar çöküyor. Eski bir göl yatağı üzerine kurulan kentteki çökmede, yeraltı sularının yoğun kullanımı temel nedenlerden biri olarak gösteriliyor.
Yaklaşık 700 yıl önce Texcoco Gölü’nün bulunduğu alan üzerinde gelişmeye başlayan şehir, bugün Latin Amerika’nın en büyük metropolleri arasında yer alıyor. Ancak eski göl tabanındaki yumuşak ve sıkışabilir zemin, yoğun yeraltı suyu kullanımıyla birlikte kentin farklı noktalarında yıllardır çökmeye devam ediyor.
ŞEHRİ GÖLÜN ORTASINA KURDULAR
Mexica halkı 1325 yılında Texcoco Gölü’nün ortasında Tenochtitlán’ı kurdu. Gölün üzerinde yaşam alanlarını genişletmek ve tarım yapmak için “chinampa” adı verilen yapay adalar oluşturuldu. Bu sistem, bölgede hem yerleşimin hem de tarımsal üretimin gelişmesini sağladı.
1521’deki İspanyol işgalinin ardından Tenochtitlán büyük ölçüde yıkıldı ve bugünkü Meksika Şehri aynı bölgenin üzerinde gelişti. Sonraki yüzyıllarda gölün büyük bölümü kurutulurken kent, eski göl yatağındaki yumuşak kil tabakalarının üzerinde büyüdü.
BU ŞEHİR NEDEN HER YIL BATIYOR?
Çöküşün temelinde eski göl yatağının jeolojik yapısıyla yeraltı sularının yoğun kullanımı bulunuyor. Milyonlarca insanın su ihtiyacını karşılamak amacıyla yeraltındaki suyun çekilmesi, göl tabanından kalan kil tabakalarının sıkışmasına ve hacim kaybetmesine yol açıyor.
“Çökme” olarak adlandırılan süreç şehrin her noktasında aynı hızda gerçekleşmiyor. 2011-2020 yılları arasındaki uydu verilerinin incelendiği ve Scientific Reports’ta yayımlanan araştırmada, farklı bölgelerde farklı çökme hızları tespit edildi.
BAZI BÖLGELER YILDA 40 SANTİMETRE ÇÖKÜYOR
Meksika Şehri’nin bazı kesimlerinde zemindeki yıllık çökme 40 santimetreye kadar ulaşıyor. Yeraltından su çekildikçe göl yatağındaki kil tabakaları sıkışıyor ve zeminin yüksekliği giderek azalıyor. Süreç yalnızca tek bir noktayı etkilemediği için şehir genelindeki çökme miktarı bölgeden bölgeye değişiyor. Bazı alanlarda zeminin daha hızlı hareket etmesi, kentin altyapısı ve yapıları açısından da takip edilmesi gereken farklılıklar oluşturuyor.
MİLYONLARCA İNSANIN SU İHTİYACI SÜRECİ NASIL ETKİLİYOR?
Kent nüfusunun su ihtiyacını karşılamak için yeraltı kaynaklarının yoğun biçimde kullanılması, zemindeki sıkışmanın başlıca nedenleri arasında bulunuyor. Kentleşmenin ve yapılaşmanın artması da eski göl yatağı üzerindeki baskıyı artırıyor. İklim değişikliğinin su kaynakları üzerindeki etkileri de şehirdeki su yönetimini daha önemli hale getiriyor. Yeraltı suyuna yönelik talebin sürmesi, zemindeki hareketlerin yakından takip edilmesini gerektiriyor.
ŞEHİR UYDULARLA TAKİP EDİLİYOR
Meksika Şehri’ndeki zemin hareketlerinin belirlenmesi için uydu teknolojilerinden yararlanılıyor. Farklı bölgelerdeki çökme hızları ölçülerek zeminin zaman içerisinde nasıl değiştiği takip ediliyor. Kentte ayrıca su yönetiminin iyileştirilmesi ve yeraltı su kaynaklarının yeniden beslenmesine yönelik çalışmalar yürütülüyor. Böylece eski göl yatağı üzerinde gelişen metropoldeki zemin hareketlerinin etkilerinin izlenmesi amaçlanıyor.