2017 yılı Venezuela’nın elektronik seçim serüveninde bir dönüm noktasıydı.
Devlet Başkanı Maduro, yoğun protestolar ve siyasi kriz ortamında ülkenin anayasasını yeniden yazacak bir “Kurucu meclis” seçimi yapılmasını istedi. 30 Temmuz’da, muhalefetin boykot ettiği seçim sandığına halk çağrıldı.
Aylardır süren sokak gösterilerinde 120’den fazla kişi hayatını kaybetmiş, uluslararası toplum Maduro’yu otoriterleşmekle suçlamıştı. Böyle bir atmosferde, Maduro yüksek katılım oranıyla yeni meclisin meşruiyet kazanmasını amaçlıyordu.
★★★
Seçim günü sonunda Venezuela Ulusal Seçim Konseyi (CNE), 8.1 milyon kişinin oy kullandığını, bunun da kayıtlı seçmenlerin yüzde 41’ine denk geldiğini ilan etti. İktidar kanadı bu rakamı başarı olarak sunarken, muhalefet gerçek katılımın çok daha düşük (yaklaşık 2-3 milyon) olduğunu öne sürdü. Nitekim bağımsız çıkış anketleri de resmi katılımın yarısından bile az seçmenin sandığa gittiğini gösteriyordu.
Asıl bomba haber, seçimden iki gün sonra patladı. Venezuela’daki elektronik oylama sistemini işleten Smartmatic şirketinin başkanı yaptığı basın açıklamasında tarihte eşi benzeri görülmemiş bir itirafta bulundu.
“Hiçbir şüphe olmadan biliyoruz ki seçimlerdeki katılım rakamları manipüle edildi. Gerçek oy sayısıyla açıklanan sonuç arasındaki fark en az 1 milyon” dedi.
İngiliz Reuters ajansı da seçim kurulunun iç yazışmalarında saat 17.30 itibarıyla sadece 3.7 milyon oyun kayıtlı olduğunun sızdığını yazdı.
★★★
Smartmatic’in bomba etkisi yaratan itirafı, Maduro hükümeti tarafından anında reddedildi. Başkan Maduro, hemen televizyona çıkarak iddiaları “emperyalist bir komplo” diye yalanladı ve elektronik oylama sistemini kuran şirket CEO’suna ağır sözlerle yüklendi.
“Smartmatic’in başkanı olacak o aptal adam, Amerikalılar’ın ve İngilizler’in baskısıyla katılımın 7.5 milyon olduğunu söyledi. Bence 10 milyon Venezuelalı sandığa gitti” diyerek kendi destekçilerini coşturdu.
Maduro hiçbir kanıt sunmadan, aslında muhalif protestocuların 2 milyon kişiyi oy kullanmaktan alıkoyduğunu iddia etti. Hükümet kanadı bu söylemle hem manipülasyon suçlamasını inkâr ediyor hem de suçu “dış mihraklara” ve iç muhalefete yüklüyordu.
★★★
Ve sonra olanlar oldu.
Ulusal Meclis lağvedildi. Yerine Kurucu Meclis ilan edildi.
Latin Amerika’nın büyük çoğunluğu - Brezilya, Arjantin, Peru, Kolombiya - seçim sonucunu tanımadı. Kurucu Meclis’i gayrimeşru ilan etti.
Amerika; Maduro’ya “diktatör”, seçime “uydurma” diyerek doğrudan ekonomik yaptırım uyguladı.
Dijital oylamayı kuran Smartmatic şirketinin büroları polisçe basıldı. Başkanı vatan haini ilan edildi. Ülkeye girişi yasaklandı.
Bu hileyi soruşturmaya çalışan başsavcı Luisa Ortega Diaz görevden alındı. Ülkesinden kaçmak zorunda kaldı.
Kurucu Meclis, seçilir seçilmez muhalifleri tasfiye etme ve anayasayı tek taraflı yazma yetkisini kullandı.
2018’de Maduro, tepkilere aldırmadan erken başkanlık seçimi düzenleyip, yüzde 46’lık halk katılımıyla zaferini ilan etti.
O baskın seçim de benzer hile iddiaları ve boykot gölgesinde geçti.
Zira muhalefet, yeni Kurucu Meclis’in meşruiyetini tanımıyor, yurt geneline yayılan mitingler yapıyordu.
En popüler muhalif liderlerin neredeyse tamamı (Justice First, Democratic Action ve Popular Will partileri kadroları) ya hapse atıldı ya sürgüne gönderildi ya da aday olmaları engellendi. Hapse atılanlara, yolsuzluk, ‘devlet büyüklerine’ suikast planı gibi suçlar yapıştırıldı.
Özellikle Popular Will (Voluntad Popular) partisinden Mart 2018 itibarıyla 90’dan fazla üye tutuklandı.
★★★
Bugün Türkiye, dijital seçim çağının eşiğinde.
Elektronik oy kullanımı için altyapı hazırlanıyor; özellikle yurt dışındaki seçmenler için pilot denemeler yolda.
Ama daha sahte diplomayı tespit edemeyen bir sistem, sahte oyu nasıl ayırt edecek?
Kimin veri tabanına girip girmediğini, hangi ölü seçmenin hâlâ yaşadığını, kimin yerine kimin e-imza attığını kim denetleyecek?
Elektronik sistemle sahte diploma yazılabiliyorsa, aynı sistemle sahte oy da yazılamaz mı?
Yarın halk sandığa gitmeden seçim sonuçları açıklanırsa...
Önce diplomalar değişir, sonra her şey.