Harvard dünyayı sarsan listeyi açıkladı: Türkiye de işin içinde, fay hatlarını tetikler mi?

Yıllardır küresel iklim krizini, eksen kaymalarını ve doğal dengenin bozulmasını hep uzaklarda ya da gizli silahlarda aradık, ancak dünyanın en prestijli eğitim kurumlarından Harvard Üniversitesi bilim insanları, ezberleri kökünden bozacak devasa bir jeofizik araştırmasına imza attı. 

Yapılan küresel araştırmaya göre, insanoğlunun son 2 yüzyılda kendi eliyle inşa ettiği binlerce dev yapı koca gezegenin dengesini bozdu. İşin en çarpıcı kısmı ise, hazırlanan küresel listede Türkiye'nin milyar dolarlık dev projelerinin de yer alması... Peki, tüm dünyada büyük yankı uyandıran bu araştırmanın detaylarında ne var? En önemlisi; bu devasa kütle değişimi fay hatlarını tetikler mi? İşte merak edilen tüm detaylar...

Tam 6.862 dev yapı incelendi: Dünya 1 metre kaydı

Harvard Üniversitesi’nden Natasha Valencic ve ekibi, 1835 ile 2011 yılları arasında inşa edilen tam 6.862 dev barajı kapsayan küresel bir veri tabanını mercek altına aldı. Sonuçlar tek kelimeyle şoke edici: Nehirlerin önü kesilerek baraj arkalarında hapsedilen devasa su kütleleri, yerkürenin kütle dağılımını kalıcı olarak değiştirdi.

Bilim insanlarının hesaplamalarına göre, barajlarda biriken bu korkunç ağırlık yüzünden Dünya’nın coğrafi kutupları tam 113 santimetre (1 metreden fazla) kaydı.

Dünya adeta bir "buz patencisi" gibi yalpalıyor

Araştırmacılar, bu durumu anlamlandırmak için oldukça tanıdık bir benzetme yapıyor: Bir buz patencisi, kendi etrafında dönerken kollarını gövdesine yaklaştırdığında hızı artar, kollarını açtığında ise yavaşlar. İşte insanlık da nehirlerin özgürce okyanuslara akmasını engelleyip suyu kıtalarda ve yüksek rakımlarda hapsederek gezegenin "kollarını" oynatmış oldu. 

Barajlarda biriken su o kadar büyük bir kütleye ulaştı ki, küresel deniz seviyelerini ortalama 21 milimetre düşürdü ve bu devasa yük Dünya’nın dönüş hızında mikro düzeyde sapmalara yol açtı.

Listede Türkiye de var: Bizim dev barajlar gezegeni nasıl etkiliyor?

Harvard’ın yayınladığı küresel kütle çekim haritasında gözler hemen Türkiye’ye çevrildi. Türkiye; coğrafi yapısı, GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi) kapsamında inşa edilen Atatürk Barajı, Keban, Karakaya ve son yılların mühendislik harikası olan devasa Yusufeli Barajı gibi milyarlarca ton su tutma kapasitesine sahip yüzlerce barajıyla listede önemli bir ağırlığa sahip.

Gezegenin dengesini ve eksenini değiştiren bu 7 bin dev yapılık küresel havuzda, Türkiye'deki barajlarda biriken milyarlarca metreküp suyun da doğrudan payı bulunuyor. Yani insanlığın doğaya vurduğu bu mühürde, bizim topraklarımızın da imzası var.

En kritik soru: Bu durum fay hatlarını ve depremleri tetikler mi?

Haberin duyulmasıyla birlikte özellikle Türkiye gibi aktif deprem kuşağında yaşayan toplumlarda büyük bir endişe dalgası başladı: 

"Barajlardaki bu devasa ağırlık ve eksen kayması fay hatlarını tetikler mi? Büyük bir felakete yol açar mı?

"Bilim insanları bu konuda hemen yüreklere su serpti ve net bir açıklama yaptı. 1 metrelik bu coğrafi kutup kayması, Dünya'nın kendi iç dinamikleriyle (atmosfer olayları, büyük depremler ve mevsimsel erimeler) kıyaslandığında oldukça minimal kalıyor.

Yani bu eksen kayması; doğrudan büyük fay hatlarını tetikleyecek, yıkıcı depremlere yol açacak veya mevsimleri altüst edecek bir tehdit oluşturmuyor, ancak bu durum, insanlığın doğaya yaptığı müdahalenin boyutlarını uzaydan bile ölçülebilir hale getirdiğini kanıtlaması açısından tarihi bir uyarı niteliği taşıyor. 

Gelecekte bizi ne bekliyor?

Harvard'ın bu raporu aslında bir kıyamet senaryosu değil, bilim dünyası için hayati bir kılavuz. Gelecekte deniz seviyelerinin nasıl yükseleceğini, iklim krizinin yönünü ve su kaynaklarının yönetimini tam olarak hesaplayabilmek için artık barajların gezegen üzerindeki bu görünmez etkisi de hesaplamalara dahil edilecek. 

İnsanoğlu enerji üretmek, tarımı beslemek ve şehirleri yaşatmak için harika barajlar inşa etti; ancak bu süreçte koca bir gezegenin dönüş ayarlarıyla oynadığımızı hiçbirimiz tahmin edemezdik.