Dünya nefesini tuttu: ABD-İran görüşmelerinin ilk turu sona erdi

İran ve ABD arasındaki dolaylı görüşmelerin birinci Umman'ın Muskat kentinde son buldu. İranlı heyetine İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ABD'li heyete ise Özel Temsilci Steve Witkoff önderlik ediyor.

Görüşme ise 10:52 itibarıyla başladı ve yaklaşık 2 saat sürdü. Yerel saatle 10:00'da başlaması beklenen görüşmeler ertelendi. İran Devlet Televizyonu görüşmenin 11:00'e alındığını duyurdu.

Umman Dışişleri Bakanlığı, İran ve ABD ile yapılan görüşmelerin “diplomatik ve teknik müzakerelerin yeniden başlatılması için uygun koşulların hazırlanmasına odaklandığını” açıkladı.

X'te yayınlanan bir gönderide, bunun “tarafların sürdürülebilir güvenlik ve istikrarı sağlama konusundaki kararlılıkları ışığında” yapıldığı da eklendi.

Bu görüşmeler, olası bir ABD saldırısından hemen önce gerçekleşti. "Son anda iptal edildiği" ifade edilen ABD operasyonundan sonra gerçekleşen bu görüşmeler, savaştan önce diplomasiye verilen son şans niteliği taşıyor.

İRAN TALEPLERİNİ YİNELEDİ

CENTCOM KOMUTANI UMMAN'DA

Olası bir saldırıda İran'a karşı operasyonu yönetecek olan CENTCOM komutanı Bradford Cooper, Umman'a indi. Bölgedeki en üst düzey ABD askeri komutanının Umman'daki dolaylı görüşmelere katıldığı bildirildi.

ABD heyetini ise halen Steve Witkoff yönetiyor. Witkoff, Trump'ın damadı Jared Kushner ve Umman Dışişleri Bakanı'nın görüntüleri yayınlandı.

Umman Dışişleri Bakanı Sayyid Badr bin Hamid Al Busaydi, İranlı yetkililerle yaptıkları dolaylı görüşmeler öncesinde Witkoff ve Kushner'in liderliğindeki ABD heyetiyle bir araya geldi.

Daha önce, isimsiz üst düzey bir ABD yetkilisine atıfta bulunan Wall Street Journal, ABD heyetinde Merkez Komutanlığı şefi Amiral Brad Cooper'ın da yer alacağını bildirmişti.

İran tarafından bir diplomat, Reuters'a yaptığı açıklamada "ABD askeri yetkililerin görüşmede bulunması, diplomasiye zarar veriyor" diye konuştu.

İran Dışişleri Bakanı ise görüşmelerden önce Umman Başbakanı ile görüştü. Görüşmeden konuşalanlar hakkında açıklama yapılmadı.

Görüşmelerin dolaylı olması, taleplerin ve tekliflerin Ummanlı bakanlar tarafından aktarılmasına sebep oldu. Son bilgilere göre Türk, Mısır ve Katar'dan heyetler görüşmelere katılmadı.

ABD'DEN KRİTİK UYARI

ABD-İran barış görüşmesinden önce ABD'nin Sanal İran Konsolosluğu, İran'daki ABD vatandaşlarını "İran'ı bir an önce boşaltmaları" konusunda uyardı.

Uyarı, İran'da olan olası bir ABD vatandaşından çok İran'ın kendisine bir uyarı niteliği taşıdı. İran'ın barış görüşmelerinden önce yaptığı açıklamalar, ABD'de gerginlik yarattı.

Hafta içerisinde ABD uçak gemisi USS Abraham Lincoln'u gözetleyen bir İran İHA'sının da gemiye eşlik eden eskort gemiler tarafından düşürülmesi, gerginliği had safaya çıkardı. ABD olaydan sonra görüşmelerin gerçekleşeceğini vurguladı.

GERİLİM HAD SAFADA

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi da, bugün Umman'da ABD ile yapılacak görüşmeler öncesinde, ülkesinin açık gözlerle ve “geçen yılın sorunlarını unutmadan” diplomasiye girdiğini söyledi.

Arakçi, “İyi niyetle hareket ediyoruz ve haklarımız konusunda kararlıyız. Taahhütlerin yerine getirilmesi gerekiyor. Eşitlik, karşılıklı saygı ve karşılıklı çıkarlar retorik değil, bir zorunluluk ve kalıcı bir anlaşmanın temelleridir” diye konuştu.

Buna karşın İran'ın nükleer programına kısıtlama getirilmesini reddetmesi ve balistik füze programını tartışmaya açmaması, ABD tarafından gerginlik yarattı.

ABD tarafından cevap gecikmedi. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt "Başkan Trump'ın elinde diplomasi dışında bir çok seçenek olduğunu hatırlamalılar" diyerek uyarıda bulundu.

Umman'ın Muskat kentinde kurulacak diplomasi masası öncesi gerilim artsa da görüşme için hazırlıklar sürüyor. Müzakereci görevi yapan Arakçi Muskat'a varırken, ABD adına müzakere edecek Özel Temsilci Steve Witkoff da Katar'a vardı.

ABD NE İSTİYOR?

Görüşmelerde İran'ın nükleer programının konuşulacağı kesinleşti. ABD, İran'ın uranyum zenginleştirme seviyesini kısıtlamak ve Körfez ülkesinin nükleer silah yapma ihtimalini berteraf etmek istiyor. Bununla birlikte pek çok nükleer tesisin de kapatılmasını talep ediyor.

Ancak ABD'nin tek gündemi, İran'ın nükleer programı değil. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, ABD'nin nükleer meselenin ötesinde, İran'ın balistik füzeleri, bölgedeki vekil ağlarına verdiği destek ve “kendi halkına yönelik muamelesi” gibi bir dizi konuyu görüşülmesini umduğunu söyledi.

Rubio gazetecilere, “İran'ın din adamları düzeyindeki liderliği, İran halkını yansıtmıyor. Ülkeyi yönetenler ile orada yaşayanlar arasında bu kadar büyük bir farkın olduğu başka bir ülke bilmiyorum” diye konuştu.

ABD, diplomasinin başarısız olması durumunda İran'ın etrafını çeviren askeri unsurlarını devreye sokmaya hazır olduğunu her seferinde hatırlatıyor.

ABD'nin Katar'daki ve Suudi Arabistan'da üslerinde uçaklar İran için sıraya girerken uçak gemisi filosu Hürmüz boğazının önünde park etmiş bekliyor. ABD Başkanı Trump durumu, "İran endişelenmeli" sözleriyle özetledi.

İRAN NE DİYOR?

İran bu talepleri reddettiğini her seferinde dile getiriyor. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan Salı günü, Dışişleri Bakanı Arakçi'ya, ABD ile “adil ve eşitlikçi müzakereler yürütmesi” talimatını verdiğini söyledi.

İran, nükleer programının barışçıl olduğunu ve ülkesi için bir "onur meselesi" olduğunu savunuyor. İran füze programının ise tamamen tartışmaya kapalı olduğunu her fırsatta vurguluyor.

AP'ye konuşan isimsiz bir Beyaz Saray yetkilisi, Çarşamba günü "birkaç Arap ve Müslüman liderin, İranlı yetkililer görüşmelerin kapsamını daraltmak için baskı yapsa da, Trump yönetimine görüşmelerden çekilmemesi için çağrıda bulunduğunu" söyledi.

TÜRKİYE'NİN DİPLOMASİ ÇABASI

İran'la ABD'yi masaya oturtmak için Mısır ve Katar ile birlikte büyük çaba sarf eden Ankara, ABD'nin İran'a saldırması halinde yaşanacak kaosun Türkiye dahil olmak üzere tüm bölgeye büyük zarar vereceğini belirtiyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Kahire ziyareti sırasında yaptığı açıklamada, “Komşumuz İran'ı ilgilendiren dış müdahalelerin tüm bölge için önemli riskler oluşturacağına inanıyoruz” dedi.

Erdoğan, “Nükleer dosya da dahil olmak üzere İran ile sorunların diplomatik yollarla çözülmesi en uygun yaklaşımdır" diye ekledi.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ise ABD'nin İran'a saldırmak gibi bir isteğinin olmadığını, İran'ı bölgedeki en tehlikeli rakibi olarak gören İsrail'in saldırı için baskı yaptığını söyledi.

Bugün yapılacak görüşmelerin, İstanbul'da gerçekleşmesi bekleniyordu. Ancak İran'ın isteği üzerine görüşmeler Umman'a taşındı.