İspanya'da şehirler haritadan silinmekten son anda kurtuldu

İspanya'da bu şubat ayında yaşanan ve "kış mevsiminin birkaç güne sığdığı" o devasa fırtınalarda binlerce insanın hayatını kurtaran şey, aslında sel önlemek için değil, sadece elektrik üretmek ve musluklara su taşımak için yapılmış barajlardı.

Halk, taşan nehirlerin ve ağzına kadar dolan devasa barajların görüntülerini sosyal medyada şaşkınlıkla izlerken; mühendisler arka planda saniyelerle yarışarak bir felaketi önlemeye çalışıyordu.

İspanya'da on yıllar önce hidroelektrik enerji ve içme suyu sağlamak için inşa edilen yüzlerce baraj, bu olağanüstü fırtınalarda adeta birer "sel emici süngere" dönüştü.

Mühendislerin uyguladığı hayati taktiğin adı "Yedek (Boşluk) Bırakma" yöntemidir.

Devasa fırtınalar gelmeden hemen önce barajlardaki su planlı olarak boşaltılarak, dağlardan gelecek milyonlarca metreküp sel suyu için devasa bir "boş havuz" yaratıldı.

Fırtınanın zirve yaptığı gece, baraja saniyede tam 260 metreküp çılgın bir sel suyu giriyordu. Ancak mühendisler kapakları kısarak aşağı havzaya sadece 54 metreküp su bıraktı. Aradaki 200 metreküpten fazla fark barajda tutularak, aşağıdaki şehirlerin haritadan silinmesi engellendi.

Sanz de Galdeano ve bilimsel raporlar çok net bir uyarıda bulunuyor: Bu barajlar 20. yüzyılın iklim verilerine göre yapıldı; 21. yüzyılın aşırı hava olaylarına körü körüne direniyorlar.

Şiddetli seller, dağlardan kopardığı tonlarca çamur ve tortuyu barajların dibine yığıyor. Bu durum hem barajın su tutma kapasitesini (o hayati boşluğu) küçültüyor hem de acil su tahliye kapaklarını tıkayarak barajın patlama riskini (tarihsel kayıtlara göre 17 kat) artırıyor.

Büyük barajlar hayat kurtarırken, nehirlerdeki küçük, eski duvarlar (bentler) kontrollü bir şekilde yıkılıyor. Çünkü bu küçük yapılar sel suyunu tutamadığı gibi, su seviyesini aniden yükselterek taşkınları daha da yıkıcı hale getiriyor.

NÜKLEER SANTRALLER ŞALTER İNDİRDİ

Şubat ayındaki bu devasa yağışlar, İspanya'nın enerji piyasasında eşi benzeri görülmemiş bir durum yarattı.

Barajlar o kadar ağzına kadar doldu ki, hidroelektrik santralleri geçen yıla göre %117 daha fazla elektrik üretmeye başladı.

Su gücünden elde edilen bu elektrik o kadar ucuz ve boldu ki, Trillo Nükleer Santrali gibi devasa tesisler rekabet edemeyerek geçici olarak şebekeden ayrılmak (üretimi durdurmak) zorunda kaldı.

İspanya'nın bu Şubat ayında yaşadığı olay dev bir "stres testiydi". Sadece su depolamak için tasarlanmış beton duvarlar, akıllı bir mühendislik yönetimi sayesinde milyonlarca insanı ölümcül sellerden korudu. Ancak iklim krizi şiddetlendikçe, bu barajların yeni rejimlere göre acilen güncellenmesi ve altlarındaki çamurdan temizlenmesi gerekiyor.