İyi niyetli görünüp sizi sinsice sömürenlerin en sık kurduğu 9 cümle

Bazı insanlar, yaşanan her olayın kendileriyle ilgili olduğunu düşünür ve konuşmaları sürekli kendi ihtiyaçlarına, duygularına ve deneyimlerine getirir. Psikiyatrist Kathleen Daly, benmerkezciliği kişinin kendi ihtiyaçlarına aşırı odaklanması ve başkalarının bakış açılarını anlamakta zorlanmasıyla ilişkilendiriyor. Bu durum, günlük konuşmalarda kullanılan bazı ifadelerle de kendini gösterebiliyor.

Her insan zaman zaman kendisini ön plana çıkarabilir, ancak bazı kişiler, başkalarının duygularını ve ihtiyaçlarını göz ardı ederek her durumu kendi etraflarında şekillendirmeye çalışır. Üstelik bunu yaparken kullandıkları ifadeler, karşılarındaki kişilerin kendilerini suçlu, değersiz veya anlaşılmamış hissetmelerine neden olabilir.

İşte her şeyin kendi etrafında döndüğünü düşünen insanların sıklıkla kullandığı, benmerkezci tutumları ortaya koyabilen 9 ifade:

1. "Şimdi ne yapmam gerekiyor?"

Benmerkezci kişiler bir sorunla karşılaştıklarında, yaşanan durumun sorumluluğunu üstlenmek veya çözüm aramak yerine çevrelerindeki insanların kendilerine yardımcı olmasını bekleyebilir. Sorun doğrudan kendileriyle ilgili olmasa bile konuşmayı kendi mağduriyetlerine yöneltebilirler.

"Şimdi ne yapmam gerekiyor?" ifadesi, bu tutumun örneklerinden biridir. Burada önemli olan, kişinin yardım istemesi değil, herkesin kendi ihtiyaçlarını bir kenara bırakıp onun sorunlarıyla ilgilenmesini beklemesidir.

Bu davranışın arkasında zaman zaman yalnızlık, dışlanmışlık veya anlaşılmama hissi bulunabilir. Nitekim 2024 yılında yapılan bir araştırma, bu tür duygularla başa çıkmaya çalışan kişilerin sosyal medyaya yönelebileceğine işaret ediyor. Bu durum, her yardım talebinin veya ilgi beklentisinin benmerkezcilik anlamına geldiği şeklinde yorumlanmamalıdır.

2. "Bunu bana zarar vermek için yapıyorsun."

İnsanların kendi hayatlarına ilişkin kararları, bazen istemeden başkalarını üzebilir veya hayal kırıklığına uğratabilir. Her davranışı kişisel bir saldırı olarak yorumlamak, ilişkilerde gereksiz çatışmalara yol açabilir.

Her şeyin kendi etrafında döndüğünü düşünen kişiler, karşılarındaki insanın kendi ihtiyaçları, tercihleri ve sorumlulukları olabileceğini göz ardı edebilir. Örneğin bir arkadaşın planını iptal etmesini, ortaya çıkan koşullardan bağımsız olarak kendisine yönelik kasıtlı bir davranış şeklinde değerlendirebilir.

"Bunu bana zarar vermek için yapıyorsun" ifadesi, kişinin kendi duygularını merkeze alarak karşısındakinin niyetini sorgulamadan yargıladığını gösterebilir. Oysa bir davranışın kişiyi incitmesi, mutlaka onu incitmek amacıyla yapıldığı anlamına gelmez.

3. "Bunun benim başıma geleceğini biliyordum."

Bazı ifadeler, yaşanan olayın asıl muhatabının duygularını geri plana iterek konuşmayı söyleyen kişinin kendisine yöneltir.

Örneğin ailevi bir acil durum nedeniyle planlarını iptal etmek zorunda kalan bir arkadaşını düşünelim. Böyle bir durumda anlayış göstermek yerine "Bunun benim başıma geleceğini biliyordum" diyen kişi, arkadaşının yaşadığı sıkıntıyı ikinci plana atabilir.

Psikolog Irene S. Levine'e göre, benmerkezci kişiler kendi ihtiyaçlarının dışına çıkmakta ve başkalarının bakış açılarını anlamakta zorlanabilir. İlişkilerde sürekli aynı durumun yaşanması, bir tarafın kendisini anlaşılmamış hissetmesine ve duygusal açıdan yorulmasına neden olabilir.

Sağlıklı ilişkilerde tarafların yalnızca kendi beklentilerini dile getirmesi değil, karşılarındaki kişinin yaşadıklarına da alan açması gerekir.

4. "Neden bana söylemedin?"

"Bunu neden benden sakladın?" veya "Neden bana söylemedin?" gibi ifadeler, bazı durumlarda kişinin kendisini olayların merkezinde görme eğilimini yansıtabilir.

Buradaki sorun, bir konudan haberdar olmak istemek değil, başkalarının her gelişmeyi kendisiyle paylaşması gerektiğini düşünmektir. Benmerkezci bir kişi, karşısındaki insanın özel alanını, kişisel tercihlerini veya paylaşmak istemediği konuları göz ardı edebilir.

Psikolog Sara Konrath'ın empati ve narsisizm üzerine değerlendirmelerinde de empati kurma güçlüğünün farklı etkenlerle ilişkili olabileceğine dikkat çekiliyor. Kişinin geçmiş deneyimleri, ilişkileri ve güvensizlikleri bu davranışlarda rol oynayabilir. Bununla birlikte, tek bir cümleden hareketle birinin kişiliği veya psikolojik durumu hakkında kesin bir sonuca varmak doğru değildir.

5. "Bu bana bir zamanı hatırlattı..."

Bir arkadaşınız yaşadığı önemli bir olayı anlatırken sözün sürekli kendi deneyimlerinize gelmesi, konuşmanın dengesini bozabilir.

"Bu bana bir zamanı hatırlattı" veya "Ben de benzer bir şey yaşamıştım" gibi ifadeler, bazen karşıdaki kişiyle ortak bir deneyim paylaşmanın doğal bir yolu olabilir. Ancak bu sözler, anlatılan konuyu sürekli kendisine çevirmek ve ilginin odağı olmak amacıyla kullanıldığında benmerkezci bir tutuma dönüşebilir.

Özellikle karşısındaki kişi anlaşılmak veya duygularını paylaşmak isterken sürekli kendi hikâyesini anlatan biri, iyi bir dinleyici olmakta zorlanabilir. Böylece konuşma, karşılıklı bir paylaşım olmaktan çıkar ve bir kişinin kendisini ifade ettiği tek taraflı bir sürece dönüşür.

Önemli olan, benzer deneyimleri paylaşmaktan kaçınmak değil, önce karşımızdaki kişiyi dinlemek ve onun anlatacaklarına gerçekten ilgi göstermektir.

6. "Davet için teşekkürler."

Bir etkinliğe çağrılmamak, özellikle yakın ilişkilerde kişiyi üzebilir. Bu hayal kırıklığını ifade etme biçimi, ilişkinin seyrini etkileyebilir.

"Davet için teşekkürler" veya "Neden beni davet etmediniz?" gibi sözler, bazı durumlarda samimi bir merakın ya da kırgınlığın ifadesidir. Fakat alaycı bir tonla ve karşı tarafı suçlu hissettirmek amacıyla söylendiğinde, bir tür duygusal baskıya dönüşebilir.

Her sosyal etkinliğe davet edilmesi gerektiğini düşünen bir kişi, başkalarının kendi tercihlerini yapma hakkını göz ardı edebilir. Üstelik bu beklentisini sürekli dile getirmek, çevresindeki insanlarla ilişkilerinin gerilmesine neden olabilir.

Sağlıklı ilişkilerde dışlanmış hissetmek üzerine açıkça konuşmak mümkündür. Bunun için karşı tarafı suçlamak veya kendisini davet etmek zorunda hissettirmek gerekmez.

7. "Açıkçası, senin için o kadar da önemli değilim."

Bazı insanlar kendilerini değersiz veya önemsiz hissettiklerinde bu duygularını doğrudan ifade etmek yerine karşılarındaki kişinin suçluluk duymasına neden olabilecek sözler kullanır.

"Açıkçası, senin için o kadar da önemli değilim" ifadesi, bu duruma örnek gösterilebilir. Kişi, yaşadığı kırgınlığı açıkça anlatmak yerine karşısındakinin kendisini teselli etmesini veya davranışını değiştirmesini bekleyebilir.

Psikolog Pamela B. Rutledge, sosyal medyada kişinin üzüntüsünü ön plana çıkararak ilgi ve destek aramasını ele alırken bunun her zaman kötü niyetli bir davranış olmadığını vurguluyor. Benzer şekilde, bu tür ifadeler de bazen gerçek bir incinmişliğin veya güvence ihtiyacının sonucu olabilir.

Ancak kişi, her anlaşmazlığı kendi değerine yönelik bir saldırı olarak yorumluyor ve karşısındakini sürekli kendisini kanıtlamaya zorluyorsa ilişkide duygusal bir yük oluşabilir. Duyguları açıkça ifade etmek, suçluluk yaratmaya çalışmaktan daha sağlıklı bir iletişim yoludur.

8. "Bana kızgın mısın?"

Birinin ses tonundaki değişikliği fark etmek veya karşısındaki kişinin kendisine kızıp kızmadığını merak etmek tek başına benmerkezcilik göstergesi değildir. Ancak bu sorunun sürekli sorulması ve her ruh hali değişikliğinin kendisiyle ilişkilendirilmesi, ilişkilerde sorun yaratabilir.

Örneğin bir arkadaşınız sessiz olduğunda veya yorgun göründüğünde hemen "Bana kızgın mısın?" diye soruyorsanız, onun yaşadığı başka sorunları gözden kaçırabilirsiniz. Üstelik karşı taraf kendisini sürekli açıklama yapmak zorunda hissedebilir.

Bu davranış, bazı durumlarda kaygılı bağlanma ve reddedilme korkusuyla ilişkili olabilir. Kaygılı bağlanma eğilimi olan kişiler, yakın ilişkilerinde karşı tarafın uzaklaşmasından veya kendilerini terk etmesinden endişe duyabilir.

Dolayısıyla bu tür bir soruyu tek başına bencillik olarak değerlendirmek doğru değildir. Asıl belirleyici olan, kişinin karşısındaki insanın duygularına ve kişisel alanına ne ölçüde saygı gösterdiğidir.

9. "Vay canına, senden bunu beklemiyordum."

Bu ifade, özellikle bir hayal kırıklığının ardından söylendiğinde karşı tarafta suçluluk veya yetersizlik hissi yaratabilir.

Benmerkezci kişiler, beklentileri karşılanmadığında neye üzüldüklerini açıkça anlatmak yerine imalı sözlerle karşılarındaki kişiyi eleştirebilir. "Vay canına, senden bunu beklemiyordum" demek, bazen yaşanan olayın kendisinden çok, kişinin kendi beklentilerinin karşılanmamasına odaklandığını gösterebilir.

Bu yaklaşımda karşı tarafın neden farklı davrandığını anlamaya çalışmak yerine, onun davranışını kendi beklentileri üzerinden değerlendirmek ön plana çıkar. Böylece açık bir konuşma yapmak yerine imalarla karşı tarafın kendisini savunması veya gönül alması beklenebilir.

Oysa bir ilişkide hayal kırıklığı yaşamak doğaldır. Önemli olan, bu duyguyu karşı tarafı suçluluk altında bırakmadan ifade edebilmek ve onun bakış açısını da dinleyebilmektir.

Benmerkezci davranışlar ilişkileri nasıl etkiliyor?

Her konuşmayı kendisine bağlamak, başkalarının duygularını ikinci plana atmak ve sürekli ilgi beklemek, zaman içinde ilişkilerde dengesizlik yaratabilir. Bir taraf sürekli anlaşılmayı beklerken diğer taraf kendisini dinleyen, destek veren ve sorunları çözen kişi konumunda bulabilir.

Bununla birlikte, yukarıdaki ifadelerin hiçbiri tek başına bir kişinin bencil, benmerkezci veya narsist olduğunu kanıtlamaz. İnsanlar zaman zaman kırgınlık, kaygı, yalnızlık veya güvensizlik nedeniyle benzer sözler söyleyebilir.

Burada belirleyici olan, davranışın ne sıklıkta tekrarlandığı, kişinin başkalarının duygularını anlamaya ne kadar istekli olduğu ve karşılıklı iletişime ne ölçüde alan açtığıdır. Sağlıklı ilişkiler, herkesin kendi ihtiyaçlarını ifade edebildiği ve aynı zamanda başkalarının ihtiyaçlarına da saygı duyduğu bir denge üzerine kurulur.