Kabus geri döndü: Salgın 3 ülkeye sıçradı, hızla yayılıyor

Gine-Bissau’da ilk maymun çiçeği (mpox) salgınının bildirilmesi, 2022 yılından bu yana 145 ülkede yaklaşık 190 bin laboratuvar onaylı vakaya ulaşan virüsün küresel yayılımını yeniden gündeme getirdi.

Ateş, titreme ve kas ağrıları gibi grip benzeri belirtilerle başlayıp vücutta kabarcıklı döküntülere yol açan enfeksiyon, geçmişte ağırlıklı olarak virüsün endemik olduğu birkaç Afrika ülkesiyle sınırlıydı.

 Ancak son yıllarda insandan insana bulaş zincirlerinin güçlenmesiyle virüs küresel çapta yayıldı. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), virüsün ABD’de de endemik hale gelme yolunda olduğunu açıkladı.

3 ÜLKEDE YAYILDI

Mpox virüsü temel olarak Clade I ve Clade II olmak üzere iki ana türe ayrılıyor. Clade II türü, 2022 yılında cinsel temas başta olmak üzere yakın temas yoluyla yayılarak yaklaşık 90 bin enfeksiyona yol açan küresel salgını tetiklemişti.

DSÖ'nün Temmuz 2022'de ilan ettiği acil durum, temas takibi ve aşılama programları sayesinde Mayıs 2023’te kaldırıldı.

Haziran 2024’te ise Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde (DKC) Clade I türünün daha hızlı yayılan yeni bir varyantı saptandı.

DSÖ, 14 Ağustos 2024’te tekrar uluslararası kamu sağlığı acil durumu ilan etti; vakaların ve ölümlerin kontrol altına alınmasıyla bu statü Eylül 2025’te kaldırıldı.

London School of Hygiene & Tropical Medicine ve University College London Hastanesi'nden Prof. Michael Marks, "Batı Afrika'da daha fazla ülkede mpox'un ortaya çıkması beklenmelidir," diyerek şu değerlendirmede bulundu:

"Son 12 ay içinde Gine ve Sierra Leone dahil olmak üzere bölgedeki bir dizi ülkede mpox salgınları ilan edildi. Mpox yakın fiziksel temas yoluyla yayılır. Bu durum, virüsün 2022'deki küresel salgında görüldüğü gibi yakın cinsel ağlar veya son birkaç yılda DKC salgınında görüldüğü gibi mülteciler ve ülke içinde yerinden edilmiş insanların bir arada yaşadığı kalabalık alanlar gibi çeşitli ortamlarda yayılmasına uygun zemin hazırlar."

YENİ ÜLKELERE HIZLA YAYILIYOR

Daha önce vaka bildirilmeyen Gine-Bissau’da UNICEF, şüpheli 46 vakadan 23’ünün 15 yaş altı çocuklardan oluşmasından ve bunların çoğunun dört yaşın altında bulunmasından endişe duyulduğunu bildirdi.

Imperial College London kıdemli öğretim üyesi ve Birleşik Krallık Sınır Tanımayan Doktorlar Grubu danışmanı Dr. Aula Abbara, "Çocuklarla ilgili endişe, mpox nedeniyle ciddi hastalık ve ölüm riski en yüksek grup olmalarından kaynaklanıyor. Küçük çocuklar, sağlıklı yetişkinlere göre çok daha ağır hastalanabilir," ifadelerini kullandı.

Abbara, Gine-Bissau gibi kısıtlı kaynaklara sahip alanlarda ailelerin yetişkinlere kıyasla hasta çocuklar için sağlık kuruluşlarına başvurmaya daha yatkın olmasının verilerde sapma yaratabileceğini de ekledi.

Prof. Marks ise bölgedeki dar yaşam koşullarının çocuklar arasındaki yakın teması ve bulaşı artırdığına değindi.

Doğrulanmış vakalar arasında bağlantı bulunmaması, virüsün toplumda tespit edilemeyen vakalarla yayıldığına işaret ediyor.

AŞI ÜRETİMİ ARTTI

Hastalığa karşı DSÖ tarafından önerilen iki aşı bulunsa da tedarik sorunları devam ediyor. Prof. Marks, "En büyük zorluk, aşı tedarikinin yüksek gelirli ülkelerde en iyi, ihtiyacın ve mpox bulaşma koşullarının en yüksek olduğu düşük gelirli ortamlarda ise en kötü durumda kalmaya devam etmesidir," dedi.

Önümüzdeki haftalarda devreye girmesi beklenen küresel aşı stoğu ile hızlı dağıtım hedeflenirken, DKC'deki testlerde tecovirimat isimli antiviral ilacın plasboya kıyasla üstünlük sağlamadığı, ancak iyi bir destekleyici bakımın hayatta kalma şansını artırdığı belirlendi.

Dr. Abbara, "Aşılar önemlidir, ancak salgınlar yalnızca aşılarla kontrol altına alınamaz. Erken teşhis, temas takibi, destekleyici bakım ve güçlü halk sağlığı sürveyansı kesinlikle hayati önem taşımaya devam etmektedir," diyerek temel sağlık tedbirlerinin önemini vurguladı.