Kara delikten Star Wars efsanesi Ölüm Yıldızı'nı geride bırakan enerji
Gökbilimciler, bir süper kütleli kara deliğin parçaladığı bir yıldızın kalıntılarını dört yıldır uzaya fırlatmaya devam ettiğini ve bunun şimdiye kadar gözlenen en enerjik olaylardan biri olabileceğini ortaya koydu. Uzmanlara göre kara delikten çıkan radyo dalgası jetleri, evrende tespit edilmiş en parlak ve en yüksek enerjili oluşumlar arasında yer alabilecek düzeyde.
Yapılan hesaplamalar, kara delikten çıkan mevcut enerji akışının, Star Wars evrenindeki Ölüm Yıldızı’nın (Death Star) üretebileceği enerjiden en az bir trilyon, muhtemelen 100 trilyona kadar kat fazla olduğunu gösteriyor. Bu olağanüstü olayın, bir yıldızın kara deliğe fazla yaklaşarak parçalanmasıyla başlayan bir “gelgit bozulma olayı” (tidal disruption event – TDE) sonucu meydana geldiği belirtiliyor.
Daily Mail'in haberine göre; süreç 2018 yılında, Dünya’dan 665 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir galakside bulunan kara deliğin küçük bir yıldızı parçalamasıyla başladı. Bu tür olaylar gökbilimciler için tamamen yabancı değil; yıldızlar bazen kara deliklerin güçlü kütleçekimi nedeniyle 'spagettileşme' adı verilen aşırı uzama ve incelme süreciyle parçalanabiliyor. Ancak bu olayda sıra dışı olan, kara deliğin yıldızı yuttuktan yıllar sonra bu kadar güçlü enerji yaymaya başlaması.
Araştırmacılar, katliamdan yaklaşık üç yıl sonra kara deliğin gökyüzünde radyo dalgaları şeklinde büyük miktarda enerji yaymaya başladığını belirtiyor. Son çalışmada, yayılan enerjinin son birkaç yılda keskin şekilde artmaya devam ettiği ve ilk tespit edildiği zamana kıyasla şimdi 50 kat daha parlak olduğu gösterildi. Üstelik ekip, radyo dalgalarının oluşturduğu akışın önümüzdeki yıl zirve yapmadan önce katlanarak artmaya devam edebileceğini öngörüyor.
Çalışmaya liderlik eden Oregon Üniversitesi’nden astrofizikçi Yvette Cendes, bu durumun son derece alışılmadık olduğunu söyledi. Cendes, bu kadar uzun süre boyunca bu şekilde artış gösteren başka bir olaya örnek vermenin zor olduğunu belirtti. Olay resmi olarak AT2018hyz adıyla anılsa da ekip kendi arasında “Jetty McJetface” lakabını kullanıyor.
Araştırmacılar, kara delikten çıkan enerji miktarını hesapladıklarında, bunun bir gama ışını patlamasıyla kıyaslanabilecek düzeyde olduğunu ve evrende şimdiye kadar tespit edilen en güçlü tekil olaylar arasında yer alabileceğini belirledi. Gökbilimciler kara delikleri genellikle 'dağınık yiyiciler' olarak tanımlıyor; çünkü yutulan maddenin bir kısmı bazen yeniden uzaya savruluyor. Ancak bu tür dışa akışlar normalde hızlı gelişirken, bu olayda yıllar sonra aniden başlaması bilim insanlarını şaşırttı.
Ekip, önümüzdeki yıllarda da bu nesneyi izlemeye devam etmeyi planlıyor. Daha önce 2022 yılında, olayın alışılmadık bir seyir izlediğini ilk kez duyurduklarında, Harvard Üniversitesi’nden ortak yazar Edo Berger de ilk üç yıl radyo dalgalarında sessizlik yaşandığını, ancak sonrasında olayın şimdiye kadar gözlenen en parlak radyo kaynaklı TDE’lerden birine dönüştüğünü belirtmişti. Son bulgular ise Astrophysical Journal dergisinde yayımlandı.