Koskoca geminin rotasını polenler ele verdi
Açık denizde bulunan bir gemi enkazında ortaya çıkarılan gerçekler bilim dünyasını şoke etti. Enkazda ortaya çıkan polenler geminin rotasının belirlenmesini sağladı. Ayrıca geminin içinde zaman kapsülleri bulunması da dikkat çekti. Yapılan keşif gemi enkazı buluntularına yeni bir soluk kazandırdı.
Polenler çoğumuz için sadece can sıkıcı birer alerjen olabilir, ancak arkeologlar için durum çok farklı. Hırvatistan açıklarında bulunan 2.200 yıllık bir Roma batığı, üzerindeki su yalıtım ziftine hapsolmuş polen taneleri sayesinde tüm sırlarını ele verdi. Bu minik toz zerrecikleri, geminin nerede yapıldığından nerelerde mola verdiğine kadar tüm rotasını bir dedektif gibi ortaya çıkardı.
GEMİNİN İÇİNDEN ZAMAN KAPSÜLÜ ÇIKTI
2016 yılında Hırvatistan'ın Ilovik Adası yakınlarında keşfedilen ve Ilovik-Parzine 1 adı verilen Roma ticaret gemisi, bilim dünyasında yeni bir çığır açtı. Frontiers in Materials dergisinde yayımlanan çalışma, geminin ahşaplarını koruyan "su yalıtım kaplamalarının" aslında birer zaman kapsülü olduğunu kanıtladı. Gemi üzerinde yapılan çalışmalarda her bir ince detay aydınlatıldı.
ANTİK YAZITLAR DOĞRUYU SÖYLÜYORMUŞ
Antik Romalı yazarlar, gemilerin odunlarını kurtçuklardan ve korozyondan korumak için reçine ile balmumu karışımı bir madde olan "zopissa" kullanıldığından bahsederdi. Arkeologlar bu batıkta tam da bunu buldu.
Gemide dört farklı katman halinde uygulanan su yalıtımı tespit edildi. Ayrıca çoğu numune yoğun şekilde ısıtılmış çam reçinesinden oluşurken, bir numunede balmumu karışımına rastlandı. Bu, antik ustaların malzemenin uygulanmasını kolaylaştırmak için ileri düzey bir kimya bilgisine sahip olduğunu gösteriyor.
POLENLER YOL GÖSTERDİ
Bilim insanlarını asıl şaşırtan ise ziftin içine hapsolmuş polenler oldu. Bu yapışkan tabaka, geminin geçtiği limanlardaki bitki örtüsünü adeta bir "parmak izi" gibi kaydetmişti. Kaplamalarda zeytin, fındık, meşe, çam, köknar ve kayın ağaçlarına ait polenler bulundu.
Bu bitki karışımı, geminin büyük olasılıkla Güney İtalya'daki meşhur Roma limanı Brindisi yakınlarında inşa edildiğini kanıtlıyor. Gemi daha sonra Adriyatik Denizi boyunca ilerlemiş ve yol üzerindeki farklı bölgelerde tamir edilerek polen toplamaya devam etmiş.
KAYDI OLMASA DA KANITI VAR
Geminin seyahatlerine dair hiçbir yazılı kayıt günümüze ulaşmadı. Ancak baş yazar Arnelle Charrie'ye göre, polen analizi sayesinde geminin "yaşam öyküsü" ilk kez bu kadar net okunabildi. Charrie, "Bu kaplamalar geminin denizdeki hareketlerine tanıklık ediyor ve bölgesel kaynakların nasıl kullanıldığını gösteriyor," diyor.
DENİZ ARKEOLOJİSİNDE YENİ DÖNEM
MÖ 170 civarında sulara gömülen bu tüccar gemisi, günümüz bilim insanlarına yeni bir kapı açtı. Artık batıklarda sadece odun ve yük değil, o odunu koruyan "yapışkan madde" de başrolde olacak. Bu yöntem, deniz arkeolojisinde kayıp rotaları bulmak için yeni bir standart haline gelebilir.