Mahkemeden HES'e iptal: Tarihi köprü tehlike altında
Mahkeme, Çemişgezek’te kapasite artışı planlanan HES projesine verilen “ÇED olumlu” kararını iptal etti. Bilirkişi raporunda; balık geçidinin işlevsiz olduğu, can suyu hesaplarının yetersiz kaldığı, tarihi köprünün risk altında bulunduğu ve deprem yönetmeliğine aykırılıklar tespit edildi.
Tunceli'nin Çemişgezek ilçesinde, Tagar Çayı üzerinde planlanan “Çemişgezek Regülatörü ve HES Kapasite Artışı Projesi”ne ilişkin “ÇED olumlu” kararı yargıdan döndü. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 5 Şubat 2025’te verilen karar, açılan dava sonucunda iptal edildi. Mahkeme, çok sayıda bilimsel ve teknik eksikliğe dikkat çekerek kapasite artışına onay veren işlemin hukuka uygun olmadığına hükmetti.
BALIK GEÇİDİ İŞLEVSİZ, EKOSİSTEM RİSK ALTINDA
Dosya kapsamında yapılan keşif ve bilirkişi incelemesinde, 840 metre uzunluğundaki su iletim kanalının yaban hayatı açısından ciddi bir bariyer oluşturduğu tespit edildi. Özellikle balık geçidinin işlevsel biçimde inşa edilmediği, geçidin konumunun ve tasarımının balıkların doğal hareketine uygun olmadığı belirtildi. Raporda, mevcut haliyle balık popülasyonunda azalma yaşanabileceği, bunun da su samuru başta olmak üzere tüm ekosistemi zincirleme biçimde olumsuz etkileyeceği vurgulandı. Ayrıca flora tespit çalışmalarının yalnızca bir günlük arazi çalışmasına dayandırıldığı, ilkbahar, yaz ve sonbahar dönemlerini kapsayan bilimsel gözlemlerin yapılmadığı kaydedildi.
“CAN SUYU” HESABI VE KÜMÜLATİF ETKİ İNCELEMESİ YETERSİZ
Çevre mühendisliği yönünden yapılan değerlendirmede, projede bırakılacak “can suyu” miktarının mevsimsel akış rejimleri dikkate alınmadan belirlendiği ifade edildi. Yetersiz can suyu bırakılması halinde mansapta çözünmüş oksijen seviyesinin düşebileceği ve balık popülasyonlarının zarar görebileceği uyarısı yapıldı. Bunun yanı sıra beton santralinden kaynaklanacak atık sulara ilişkin yönetim planının bulunmadığı, Tagar Çayı havzasındaki mevcut ve planlanan projelerin kümülatif etkilerinin yeterince incelenmediği, uz0un vadeli ekosistem izleme planlarının hazırlanmadığı, sediment yönetimine ilişkin ayrıntılı mühendislik yaklaşımının ortaya konmadığı belirtildi.
Mahkeme, bu eksikliklerin ÇED raporunu çevre mühendisliği açısından yetersiz kıldığı sonucuna vardı.
TARİHİ KÖPRÜ TEHLİKE ALTINDA
Bilirkişi raporunda, proje alanına yakın konumdaki tescilli tarihi yapılar da mercek altına alındı. Özellikle Yusuf Ziya Paşa Köprüsü’nün kapasite artışı sonrası artacak basınçlı su nedeniyle zarar görebileceği ifade edildi. Yeni santral binasının mimari ölçek ve malzeme açısından tarihi dokuya uyum sağlamadığı, köprü üzerinde görsel ve simgesel baskı oluşturduğu belirtildi. Köprü ayaklarının korunmasına yönelik somut bir önlem planının ÇED raporunda yer almadığına dikkat çekildi. Jeoloji ve hidrojeoloji incelemelerinde ise ÇED raporundaki verilerin büyük ölçüde genel ve bölgesel nitelikte olduğu, sahaya özgü jeoteknik analizlerin yapılmadığı kaydedildi. Taşıma gücü hesaplarının yerinde veya laboratuvar ortamında deney yapılmadan hazırlandığı ve bunun deprem mevzuatına aykırılık oluşturduğu belirtildi. Ayrıca hidrojeolojik değerlendirmelerde formasyonların geçirimlilik özelliklerinin hatalı sınıflandırıldığı ve akım gözlem istasyonunun yanlış konumlandırıldığı tespit edildi.
ŞEHİRCİLİK İLKELERİNE AYKIRI
Şehir ve bölge planlama açısından yapılan değerlendirmede de projenin yerleşim alanlarına mesafesinin yetersiz olduğu, sosyal ve çevresel etkilerin yeterince analiz edilmediği ve mekânsal planlama ilkeleriyle uyumlu olmadığı ifade edildi. Tarım alanlarının nasıl etkileneceği, sulama ihtiyaçlarının nasıl karşılanacağı ve hayvanların suya erişiminin nasıl sağlanacağına ilişkin değerlendirmelerin de eksik olduğu kaydedildi.
OYBİRLİĞİYLE İPTAL
Tüm bu tespitler doğrultusunda mahkeme, kapasite artışını öngören projeye ilişkin “ÇED olumlu” kararının hukuka ve mevzuata uygun olmadığına hükmederek işlemin iptaline karar verdi. 14 Ocak 2026 tarihli karar oybirliğiyle alındı. Karara karşı 15 gün içinde Danıştay’a temyiz yolu açık bulunuyor.