Mars'ın altında nehir sistemi bulundu
Mars yüzeyinin derinliklerinde yapılan yeni bir keşif, gezegenin geçmişine dair bilinenleri yeniden şekillendirebilecek bulgular ortaya koydu. NASA’nın Perseverance keşif aracı, bugün yalnızca robotların bulunduğu kurak bir kraterde çalışmalarını sürdürürken, milyarlarca yıl önce burada geniş bir nehir sisteminin var olduğuna işaret eden yeni kanıtlar elde edildi. Araştırmaya göre Mars’taki Jezero Deltası, geçmişte gezegen yüzeyinde akan suyun tek kalıntısı olmayabilir.
Perseverance aracında bulunan RIMFAX adlı yer altı radar cihazı, Jezero Krateri’nin yüzeyinin çok daha derinlerine kadar inceleme yaptı. Ölçümler, roverın şu anda araştırdığı deltadan çok daha eski bir döneme ait, akan sular tarafından beslenen geniş bir delta sisteminin yer altında gizli olduğunu ortaya çıkardı. Bu bulgu, Mars yüzeyinde suyun düşünüldüğünden çok daha uzun süre var olmuş olabileceğini gösteriyor.
Araştırmayı yürüten ekip, yer altındaki eski deltaik ortamın keşfedilmesinin Jezero bölgesinde potansiyel yaşanabilirlik dönemini geçmişe doğru uzattığını belirtiyor. Bilim insanlarına göre bu durum, geçmişte yaşam izlerine rastlama ihtimalini de artırıyor; çünkü günümüzde görülen delta oluşumunun hızlı gerçekleşmiş olabileceği düşünülüyor.
Uzun yıllardır elde edilen veriler, Mars’ın her zaman bugünkü gibi kuru ve tozlu bir gezegen olmadığını ortaya koyuyordu. Su tarafından şekillendirilmiş yüzey yapıları ve yalnızca sıvı su varlığında oluşabilecek mineraller, geçmişte gezegende bol miktarda su bulunduğunu gösteriyordu. Ancak bilim insanları için en kritik sorulardan biri, sıvı suyun Mars yüzeyinde ne kadar süre kaldığıydı. Daha uzun bir zaman aralığı, mikroorganizma benzeri yaşam formlarının ortaya çıkması için daha geniş bir fırsat anlamına geliyor.
Perseverance’ın incelediği Jezero Deltası’nın yaklaşık 3,7 milyar yıl öncesine, geç Noachian ile erken Hesperian dönemine tarihlendiği düşünülüyor. Bu dönem, Mars’ta yüzey sularının bulunduğu bilinen bir zaman aralığına karşılık geliyor. Akan suyun yarattığı erozyon ve tortu birikimleri ise kraterdeki bazı mineral oluşumlarının nasıl meydana geldiği sorusunu gündeme getirdi.
Bilim insanları özellikle karbonat ve olivin açısından zengin “Margin” adlı jeolojik birimin oluşumunu anlamak için yer altını radar ile taradı. Perseverance, Eylül 2023 ile Şubat 2024 arasında gerçekleştirdiği 78 ayrı geçiş boyunca yaklaşık 6,1 kilometrelik bir hat boyunca ölçümler yaptı ve 35 metreden daha derine ulaşan veriler topladı. Elde edilen radar görüntülerinde, Dünya’daki su deltalarında görülen tortu birikimlerine benzer eğimli kaya katmanları ile akarsu kanallarını andıran yapılar tespit edildi.
Farklı noktalardan alınan ölçümlerin birleştirilmesi, yer altındaki tortu tabakasının yaklaşık 90 metre kalınlığa ulaşabileceğini gösterdi. Araştırmacılar bu yapının, aralarında erozyon süreçlerinin de bulunduğu birden fazla tortu birikimi evresinin sonucu olduğunu düşünüyor. Jeolojik bağlam değerlendirmeleri, bölgede işlevsel bir delta sisteminin yaklaşık 4,2 ila 3,7 milyar yıl önce var olmuş olabileceğine işaret ediyor.
Tüm bulgular birlikte değerlendirildiğinde, Mars’ta suyun yalnızca kısa süreli bir dönem boyunca değil, farklı evrelerde tekrar tekrar akmış olabileceği sonucuna ulaşılıyor. Bu uzun su geçmişi, gezegende yaşamın ortaya çıkmış olabileceği zaman aralığını genişletiyor. Araştırmacılar ayrıca yer altındaki ince yapısal katmanların geçmişteki su olaylarına ait mineral ve jeokimyasal koşulları korumuş olabileceğini ve bunun olası biyolojik izlerin korunması açısından önemli olduğunu belirtiyor. Çalışma Science Advances dergisinde yayımlandı.