Milyonlarca kişiyi elektriksiz bırakan felaketin suçlusu bir ağaç çıktı
2003 yılında ABD ve Kanada'da 50 milyon insanı etkileyen dev elektrik kesintisine, sarkan yüksek gerilim hatlarına temas eden istilacı bir ağaç türünün neden olduğu belirlendi.
ABD-Kanada Elektrik Sistemi Kesinti Görev Gücü’nün nihai raporuna ve sonrasında yapılan incelemelere göre, saat 15:05’te Ohio’nun kuzeyinde yer alan 345 kilovoltluk bir iletim hattı, iletkenlerinin bir ağaçla temas etmesi sonucu devre dışı kaldı. Ardından iki yüksek gerilim hattının daha aşırı büyümüş bitki örtüsüyle temas etmesiyle, bölgeye elektrik taşıyan kritik güzergahlar kapandı. Kesinti nedeniyle bazı bölgeler birkaç saat içinde elektriğe kavuşurken, kimi yerlerde elektrik kesintisi dört güne kadar sürdü.
ARIZANIN ARKASINDAKİ İSTİLACI TÜR
Yayınlanan araştırmalar, Ohio’daki hat arızalarına neden olan bitki örtüsünün, bilimsel adı Ailanthus altissima olan "cennet ağacı" (tree-of-heaven) olduğunu ortaya koydu. Çin menşeili ve ABD’ye süs bitkisi olarak getirilen bu istilacı türün; rüzgarla yayılan tohumları ve ana gövdeden 15 metre uzağa kadar uzanabilen kök sürgünleri sayesinde demir yolları, yol kenarları ve elektrik hattı koridorlarında hızla çoğaldığı kaydedildi. Kesildiğinde köklerinden daha sık sürgünler veren türün, iletim hatlarının güvenlik mesafesini ihlal ettiği saptandı.
Görev gücü, aşırı elektrik kullanımı ve sıcak havanın etkisiyle sarkan iletim hatlarının, yeterince budanmayan ağaçlarla temas ederek toprağa elektrik akışına ve koruma sistemlerinin hatları kapatmasına yol açtığını açıkladı.
ZİNCİRLEME BİR ÇÖKÜŞ YAŞANDI
Rapora göre kesinti yalnızca ağaç temasından kaynaklanmadı. Bağlantısı kesilen hatların ardından yük diğer yollara kaydı ve kalan bir iletim hattının yükü kapasitesinin yüzde 120’sine ulaştı.
Aynı dakikalarda, şebeke işleticisi FirstEnergy şirketinin alarm işleme yazılımının saat 14:14’te arızalandığı ve kontrol odası çalışanlarının durumu fark edemedikleri tespit edildi. Operatörlerin komşu şirketlerden gelen uyarılara rağmen genel tabloyu birleştiremediği, saat 16:00’dan sonra ise santral ve hatların otomatik koruma sistemleriyle art arda devre dışı kalması sonucu geniş çaplı zincirleme bir çöküşün yaşandığı bildirildi.
Görev gücü, olayın "büyük ölçüde önlenebilir" olduğunu vurgulayarak ana nedenleri şu dört başlıkta topladı: FirstEnergy’nin sistemdeki zayıflıkları anlayamaması, operatörlerin kötüleşen koşullar konusunda farkındalık eksikliği, iletim hatları altındaki bitki örtüsü yönetiminin yetersizliği, bölgesel güvenilirlik kuruluşlarının teşhis desteği sağlayamaması.
GÖNÜLLÜ KURALLARDAN ZORUNLU STANDARTLARA GEÇİLDİ
Kesintinin ardından hazırlanan raporda yer alan 46 öneri doğrultusunda, ABD Kongresi 2005 Enerji Politikası Yasası’nı kabul etti. Bu yasayla birlikte daha önce gönüllülük esasına dayanan güvenilirlik kuralları zorunlu hale getirildi.
Yeni düzenlemeler kapsamında, Federal Enerji Düzenleme Komisyonu (FERC) denetiminde Elektrik Güvenilirliği Kuruluşu yetkilendirildi ve kurallara uymayan şirketlere finansal yaptırım imkanı getirildi. Elektrik şirketlerine iletim hatları altındaki bitki örtüsünü düzenli denetleme, güvenlik mesafelerini koruma ve müdahale etme zorunluluğu yüklendi.