Mutluluk tüm bölgede kabusa dönüştü: Salgınla karantina başladı, herkes aylarca gülme krizine girdi
1962 yılında Tanzanya’da (dönemin adıyla Tanganika) yaşanan ve tıp tarihine geçen olay, sıradan bir kahkahayla başladı ancak kısa sürede tüm bölgeyi etkileyen bir krize dönüştü. Kaşasa köyündeki bir kız yatılı okulunda üç öğrencinin kontrolsüz biçimde gülmeye başlaması, aylarca sürecek ve binlerce kişiyi etkileyecek sıra dışı bir zincirleme reaksiyonun ilk halkası oldu.
Başta geçici bir neşe anı olarak görülen bu durum, dakikalar içinde sona erecek sanılırken 18 ay boyunca durmadı. Kahkaha krizleri; nefes darlığı, bayılma, yoğun ağlama nöbetleri ve şiddetli bedensel ağrılarla birlikte seyretti. Yaşananlar, bölgede sosyal hayatı felce uğrattı ve yetkilileri olağanüstü önlemler almaya zorladı.
OKULLAR KAPATILDI, KÖY KARANTİNAYA ALINDI
Salgının merkezindeki okulda eğitim tamamen durduruldu ve kurum kapatıldı. Ancak öğrencilerin evlerine dönmesiyle birlikte olay köy köy yayıldı. Araştırmalar, salgının 14 farklı okula sıçradığını ve binden fazla çocuğun ve gencin doğrudan etkilendiğini ortaya koydu. Birçok yerleşim yerinde geçici karantina uygulamaları hayata geçirildi.
Etkilenen kişiler, gülmenin artık mutlulukla ilgisi olmadığını, bedenlerinin kontrolünü kaybettiklerini ifade etti. Saatler hatta günler süren krizler sırasında kalp çarpıntısı, göğüs sıkışması ve vücutta iğne batması hissi gibi şikâyetler yaygın olarak rapor edildi. Günlük yaşam durma noktasına geldi.
VİRÜS VEYA ZEHİR YOK
Olayı inceleyen tıp ekipleri, kan örneklerinde, yiyeceklerde veya su kaynaklarında herhangi bir virüs, bakteri ya da toksik maddeye rastlamadı. Bunun üzerine bilim dünyası, yaşananları “Kitlesel Psikojenik Hastalık” (MPI) olarak tanımladı. Uzmanlara göre yoğun stres, baskıcı eğitim ortamı ve geleceğe dair kaygılar, sinir sisteminde toplu bir kırılmaya yol açmıştı.
Teoriye göre gülme, bu baskının dışa vurum biçimi haline geldi. Bir kişinin krize girmesi, çevresindekilerde benzer tepkileri tetikleyerek hızla yayılan bir etki yarattı. Beynin duygusal kontrol mekanizmasının geçici olarak devre dışı kalması, salgının temel nedeni olarak değerlendirildi.
18 AY SONRA SESSİZCE SONA ERDİ
Salgın, başladığı kadar ani bir şekilde, yaklaşık bir buçuk yıl sonra kendiliğinden sona erdi. Kalıcı fiziksel hasar bırakmadı ancak bölge halkı üzerinde derin psikolojik izler bıraktı. 1962 Tanzanya kahkaha salgını, bugün hâlâ psikoloji ve sosyoloji literatüründe, zihinsel stresin toplumsal ölçekte bedensel belirtilere nasıl dönüşebileceğinin en çarpıcı örneklerinden biri olarak yer alıyor.