Sıradan bir taş sanıp zemine döşediler: 2200 yıllık hazine çıktı
Romanya’daki Dragomirna Manastırı’nın zemininde kullanılan sıradan görünümlü taş levhanın 2200 yıldan daha eski tarihî bir hazine olduğu ortaya çıktı. Levhada Helenistik döneme ait yazıların yanı sıra 3 defne çelengi bulunuyor.
Suceava yakınlarındaki Dragomirna Manastırı’nın ana giriş holünün zemininde bulunan taş, yaklaşık 2200 yıldan daha eski bir geçmişe sahip. Manastırın kendisi 1602-1609 yılları arasında Metropolit Anastasius Krymka’nın girişimleriyle inşa edilirken, antik levhanın buraya nasıl ulaştığı kesin olarak bilinmiyor.
TAŞIN ÜZERİNDEKİ YAZI NE ANLATIYOR?
Levhadaki yazıtın çözümlemesi ilk kez Mart 1885’te Leipzig’de epigrafi alanındaki bir dergide yayımlandı. Metnin Antik Yunancanın Atina ve İyonya’da kullanılan İyon-Attika lehçesiyle yazıldığı ve Helenistik döneme, yaklaşık MÖ 3. yüzyıla ait olduğu belirlendi. Uzmanlara göre taş üzerindeki metin bir kararname niteliği taşıyor. Belgede “proxenia” olarak bilinen ve bir Yunan kentinin başka bir şehirden gelen kişiye verdiği onursal vatandaşlık statüsüyle ilgili bir karar yer alıyor.
2200 YILLIK BELGEDE BİR MİMARIN ADI YAZIYOR
Yazıtın okunmasıyla kararnamenin Nicobulus’un oğlu Epikrates adlı bir mimarla ilgili olduğu ortaya çıktı. Epikrates’in, daha sonra Konstantinopolis’in kurulacağı Bizans kentinden geldiği belirlendi. Ancak mimara bu özel statüyü veren kentin adı, levhanın hasarlı bölümünde yer aldığı için günümüze ulaşmadı. Yazıt 1887’de Romanya’da Grigore Tocilescu tarafından da yayımlandı. Tarihçi D. M. Pipidi ise 1950’li ve 1960’lı yıllarda yaptığı değerlendirmelerde kararnamenin İstria veya Tomis tarafından çıkarılmış olabileceğini öne sürdü. Her iki bölgenin geçmişi de MÖ 7. ve 6. yüzyıllarda Milet tarafından kurulan yerleşimlere uzanıyor.
EPİKRATES NEDEN ONURLANDIRILDI?
Yayımlanan bilgilere göre kararname, mimar Epikrates’e yeni kentte özel bir statü tanıdı. Epikrates’in bölgeye resmi bir görev kapsamında gelmiş olabileceği değerlendirildi ancak gerçekleştirdiği çalışmaların ayrıntıları kesin olarak bilinmiyor.
Söz konusu dönemde Bizans ve Calatis arasında Tomis ticaret merkezinin kontrolü için mücadele yaşanıyordu. MÖ 3. yüzyılda İstria da bu çatışmaya dahil oldu. Epikrates’in bu süreçte bölgeye gelerek hasar gören yapıların onarılmasında görev almış olabileceği öne sürüldü.
ANTİK TAŞ MANASTIRA NASIL ULAŞTI?
MÖ 3. yüzyıla ait levhanın yüzyıllar sonra Dragomirna Manastırı’na nasıl getirildiği kesin olarak belirlenemedi. Kaynaklarda yer alan ihtimallerden birine göre taş, Dobruca’dan Moldova’ya seyahat eden keşişler veya tüccarlar tarafından taşınmış olabilir.
Bir diğer ihtimale göre levha önce Braila veya Galati’ye, ardından Suceava’ya ulaştı. Manastırın inşası sırasında üzerindeki yazılar ve görünümü nedeniyle dikkat çeken taşın daha sonra ana giriş holünün zeminine yerleştirilmiş olabileceği değerlendirildi.