Suyun musluğunu yıldızlar açıyor: Suyu saatle değil, yıldızlara bakarak paylaştırıyorlar
Umman'da yüzyıllardır kullanılan geleneksel Aflaj sulama sistemi, çöl koşullarında suyun adil şekilde dağıtılmasını sağlayan sıra dışı yöntemiyle dikkat çekiyor. Yer altı kaynaklarından ve doğal pınarlardan alınan su, kilometrelerce uzunluktaki kanallar aracılığıyla köylere ve tarım arazilerine ulaştırılırken, kimin ne kadar su kullanacağı ise gökyüzüne bakılarak belirleniyor.
Sistemde her arazi sahibinin belirli bir süre su kullanma hakkı bulunuyor. Gündüz bu süre güneş saatleriyle ölçülürken, gece ise gökyüzündeki yıldızların konumu doğal saat olarak kullanılıyor. Belirlenen süre dolduğunda su, kanal kapakları aracılığıyla bir sonraki araziye yönlendiriliyor.
ÇÖLÜN ALTINDAN SU TAŞIYOR
Aflaj sistemi, yer çekiminden yararlanarak yer altı sularını ve kaynak sularını yüzeye çıkarıyor. Beton pompalar ya da elektrikli sistemler kullanılmadan çalışan bu kanallar, suyu kilometrelerce uzaklıktaki hurma bahçelerine, tarlalara ve yerleşimlere ulaştırıyor. Uzmanlara göre Umman genelinde bugün de aktif olarak kullanılan yaklaşık 3 bin Aflaj sistemi bulunuyor ve bunlar ülkenin su ihtiyacının yüzde 30 ila 50'sini karşılıyor.
Su miktarında azalma yaşandığında ise kullanım süreleri yeniden düzenleniyor veya sulanan alanların büyüklüğü azaltılıyor. Sistemin bakım masraflarını karşılamak için bazı su hakları ve araziler ortak kullanım amacıyla ayrılıyor. Böylece altyapının uzun yıllar boyunca çalışmaya devam etmesi sağlanıyor.
BİNLERCE YILDIR AYAKTA
Araştırmalar, Aflaj sisteminin kökeninin en az 2 bin 500 yıl öncesine uzandığını gösteriyor. Geçen yüzyıllara rağmen birçok kanal bugün hâlâ ilk işlevini sürdürüyor ve tarımsal üretimde aktif olarak kullanılıyor. Geleneksel su paylaşım yöntemi de nesilden nesile aktarılmaya devam ediyor.
Umman'daki beş Aflaj sulama sistemi, sahip oldukları mühendislik özellikleri ve yüzyıllardır kesintisiz kullanılmaları nedeniyle 2006 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı.