Türkiye’de son 20 yılda 9 TÜİK başkanı değişti. En sonuncusu, 2022’de “Gerçek enflasyonu daha fazla saklayamam, zira yüzde 36.1” deyince kapı önüne konuldu.
O günden beri TÜİK’in sepeti her ay daha düşük, har ay daha iyimser.
Enflasyon düşüyor mu? İnanırsan şu an yüzde 33.5 ama pazar sepetimiz bunun iki misli.
★★★
İşte tam da bu sahneye uygun bir karakter var: Tabii ki Donald Trump.
İstatistiklerle sorun yaşayan tek ülke biz değiliz artık. En son istihdam verilerini düşük, işsizlik rakamını fazla bulan istatistik kurumunun başkanını görevden aldı. “Veriler manipüle edildi” dedi. Yani “Uydurma!” Kanıt? “Ben öyle hissediyorum.”
Bu hamle, Türkiye’de enflasyon başkanı görevden alınınca verilerin sihirli şekilde iyileştiğini gören gözlere çok tanıdık geliyor. Gerçeklik yerine rüya satılıyor.
Hadi gelin bir göz atalım Trump’ın post-truth dünyasına...
★★★
Yıl 2019’du...
Alabama’ya doğru gelen bir kasırga yoktu. Ama Trump televizyona çıktı ve kasırganın Alabama’yı vuracağını söyledi.
Ulusal Hava Servisi araya girdi: “Hayır efendim, Alabama tehdit altında değil.”
Ama Trump pes eder mi? Eline bir keçeli kalem aldı, resmi fırtına haritasının kenarına kendi el yazısıyla bir yay çizdi. Kasırganın rotasını Alabama’ya saptırdı.
Evet, bu gerçek. ABD Başkanı, hava durumu haritasını kalemle revize etti.
Olayın ardından Trump “Ben doğruy(d)um” diye ısrar etti. CNN muhabirine dönüp, “Benim doğru olduğumu inkâr ettin, dava açacağım” dedi.
Üzerine, NOAA yani Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi çalışanlarına baskı yapıldı. Ajans, kendi meteorologlarını yalanlayan bir açıklama yayımlamak zorunda bırakıldı.
İngiltere Kraliyet Meteoroloji Derneği bu olayı şöyle tanımladı: “Bilime karşı siyasal müdahalenin en absürt örneği.”
Amerikan Meteoroloji Derneği ise daha kısa bir yorum yaptı: “Şaşkınız.”
★★★
Trump yanılmıyordu, çünkü o yanılmazdı.
- Geçen hafta FED Başkanı Powell’ı kameralar önünde azarladı. Yenilenen Merkez Bankası’nın inşaatını gezdi. “3.1 milyar dolara mal oldu” dedi. Canlı yayında Powell’a döndü: “Çok pahalı! Bütçeyi aştın.” Ardından cebinden çıkardığı kâğıdı ‘Al bak’ gibisinden ona uzattı.
Powell yakın gözlüğünü taktı, kâğıda baktı; “İyi de 5 yıl önce yapımı biten binanın parasını da buraya eklemişsiniz!”
Trump’ın yanıtı: “Bina binadır. Yapıldı mı yapıldı.” Kestirip attı.
- Washington’daki Amerikan Smithsonian Tarih Müzesi’nde, “Azledilen başkanlar” sergisinde Trump’ın adı vardı. Çünkü iki kez azledilmişti. (Ama görevden alınmadı)
Trump’ın ekibi müzeye baskı yaptı. Sonuç? Yeni açıklama geldi: “Sadece üç başkan azledilmeye yaklaştı: Andrew Johnson, Nixon, Clinton.”
Trump silindi.
- Venezuela hükümetinin bir suç çetesiyle ilişkisi olmadığı yönündeki istihbarat raporu Trump’ın söylemine uymadı. Trump’ın istihbarat başkanı Tulsi Gabbard, raporu hazırlayan analistlere talimat verdi:
“Bu rapor başkana uymuyor. Baştan yazın.”
İki analist “raporu siyasete göre yazmayız” deyince görevden alındı.
Sonuç? Rapor yeniden yazıldı. Trump da çıktı, “Bakın istihbarat bile beni doğruluyor” dedi.
- Trump başkan olduktan sonra dev bir vergi indirimi planladı.
Ama ABD’nin resmî hesap uzmanları dairesi CBO (bizdeki Sayıştay gibi düşün), uyarıda bulundu:
“Bu plan bütçeye trilyonlarca dolarlık açık getirir.”
Trump ne yaptı? Planı düzeltmek yerine hesapları yapan kurumu suçladı:
“Bu rakamları bana zarar vermek için Demokratlar uydurdu!” dedi.
Oysa CBO bağımsız, üstelik Kongre’de Cumhuriyetçiler çoğunluktaydı.
- Trump kendisi için “O kadar da zengin değil” diye yazan New York Times muhabiri Timothy O’Brien’a içerledi. “Servetimi küçük göstermek ha!” diyerek 5 milyar dolarlık dava açtı.
Dava sırasında yeminli ifade verdi: “Servetimi nasıl hesaplıyorum? İç güdülerime göre.”
Mahkeme davayı reddetti.
★★★
Türkiye’de de uzun süredir formül basit:
Ekonomi kötü mü? Başkanı değiştir. Başkan hâlâ gerçeği söylüyor mu? Bir daha değiştir.
Son 10 yılda Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nda 6 başkan değişti.
Kimi “faizi düşürmediği için”, kimi “piyasayı ürküttüğü için”, kimi “fazla konuştuğu için...”
Trump’a göre ise mesele daha sade:
Gerçek, başkanı kötü gösteriyorsa gerçek değişmelidir. Rakamlar moralleri bozuyorsa istatistik başkanı kovulmalı, fırtına yanlış yere gidiyorsa harita yeniden çizilmeli, tarih can sıkıyorsa müze panosu sökülmeli.
Yani Trump, dünyayı olduğu gibi kabul etmiyor.
Dünyayı, onun gibi düşünenler için yeniden dizayn ediyor.