Trump'ın Çin'le oyunu enflasyona vurdu

ABD Başkanı Donald Trump'ın Çin'e karşı uygulamaya soktuğu ekonomik yaptırımlar, enflasyona yansıdı.

Orta Doğu'daki savaş ve yapay zeka sistemleri için kurulan veri işlem merkezlerinin nadir toprak elementleri ve belleklerin arzını iyice düşürmesiyle, tablo daha vahim bir hal aldı.

Teknoloji sektöründeki korumacı hamleler bellek fiyatlarını artırınca, beraberinde telefon ve bilgisayar fiyatları da rekor seviyede arttı.

ENFLASYONDA DURUM NE?

ABD’de açıklanan son enflasyon verileri piyasaları hareketlendirirken özellikle altın fiyatlarında sert dalgalanmalara yol açtı.

Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) aylık bazda yüzde 0,4, yıllık bazda ise yüzde 3,4 artış gösterdi.

Gıda ve enerji gibi değişken kalemlerin dışarıda tutulduğu çekirdek enflasyon tarafında ise dikkat çekici bir gelişme yaşandı; yıllık çekirdek enflasyon yüzde 2,5’ten yüzde 2,4’e gerilerken, aylık bazda yüzde 0,2’den yüzde 0,3’e yükseldi.

Aylık çekirdek enflasyondaki bu artışın arkasındaki ana neden ise teknoloji sektöründeki maliyet artışları oldu.

Telefonların en önemli parçalarından olan bellek (çip) fiyatlarındaki yükseliş imalat maliyetlerini artırınca, bu durum doğrudan cep telefonu satış fiyatlarına ve dolayısıyla çekirdek enflasyon sepetine zam olarak yansıdı.

TRUMP'IN HAMLELERİ PAHALIYA PATLADI

Trump'ın Çin'e karşı attığı korumacı adımlar bu bellek kıtlığının başlıca nedenleri arasında yer alıyor.

Çinli yarı iletken şirketlerini yaptırımlarla tehdit eden Trump, Apple gibi ABD menşeili ancak yurt dışında üretim yapan şirketleri de üretimlerini ABD'ye taşımaya zorladı.

Üretim fiyatının bu hamlelerle artması, Çin'de üretilen bellek çiplerinin fiyatının artması etkisine yol açtı.

Çin'in çip endüstrisindeki tekeline karşı meydan okuyan Trump'ın üretimi ABD'ye getirme hamlesi, doğrudan elektronik fiyatlarının yükselmesiyle sonuçlandı.

24 Eylül'de gerçekleşecek Çin-ABD görüşmelerinde de bellek çiplerinin ham maddesi olan nadir toprak elementlerinin ana gündem konusu olması bekleniyor.

Bu alanda dünyanın önde gelen ülkesi olan Çin'e karşı elini güçlendirmek isteyen Trump, daha iyi fiyatlar alabilmek için Çin'i tarifelerle tehdit ediyor.

Buna karşılık Çin, nadir toprak elementlerinin satışını düzenleyen bir yasa geçirerek kendi tekeleni korumaya aldı. 2 ay sonra bu kısıtlamalar kaldırılsa da, bu karar yatırımcı algısında izler bıraktı

Bir başka sorun ise İran savaşı sebebiyle kargo fiyatlarının artması oldu. Babülmendep ve Hürmüz Boğazları'nın tehdit edilemesi ve petrol fiyatlarının artması, taşımacılık fiyatlarını da artırdı. Bu durum doğrudan üretim maliyetlerine yansıdı.

Forbes'a göre Batı teknoloji endüstrisinin 6.5 trilyonluk değeri, doğrudan Çin'den gelen bu elementler bağlı.

UZMANLAR NE DİYOR?

Bu durum doğrudan elektronik talebine yansıdı. Gartner’ın kıdemli direktör analisti Ranjit Atwal, Şubat ayında yapılan bir araştırmaya atıfta bulunarak, bellek maliyetlerindeki artışın 2026 yılında küresel kişisel bilgisayar sevkiyatlarını yüzde 10,4, akıllı telefon sevkiyatlarını ise yüzde 8,4 oranında azaltmasının beklendiğini belirtti.

Gartner ayrıca, 2025 seviyelerine kıyasla kişisel bilgisayar fiyatlarının yüzde 17, akıllı telefon fiyatlarının ise yüzde 13 artacağını öngördü.

Atwal, “Bellek fiyatlarının daha önce yükseldiği dönemlere kıyasla bu seferki durumdaki fark, bellek fiyatlarının artış hızıdır. İkinci olarak ise fiyatların yüksek kalacağını düşündüğümüz sürenin uzunluğu. ... Görünüşe göre, herhangi bir bölgesel fiyatlandırmaya ulaşabilmemiz için 2027’nin sonuna kadar beklememiz gerekecek.” dedi.

Atwal, fiyat artışlarının mağazalarda hemen göze çarpmayabileceğini, ancak talebin arzı aşmasının kaçınılmaz olduğunu belirtti. Bazı perakendecilerin, fiyat artışlarını öngörerek ilk çeyrekte stoklarını öne aldıklarını ekleyen Atwal, ancak bu tamponun ancak belirli bir süre dayanabileceğini söyledi.

Uzman, “Bu durum herkesi etkileyecek. Sonunda, ne yapabileceğiniz konusunda hiçbir kontrolünüzün kalmadığı bir noktaya gelirsiniz. Artışı tüketicilere yansıtmak zorunda kalırsınız ve işte bu, şu anki durum ile eskiden yaşadıklarımız arasındaki fark. Piyasa da daha olgunlaştı, bu yüzden insanların her halükarda satın almaya devam edeceği beklentisi var” diye konuştu.

Atwal, tüketicilerin fiyat artışlarının farkında bile olmayabileceğini belirtti. Çoğu insan dizüstü bilgisayarlarını dört veya beş yılda bir yenilediğini ve daha önce ne kadar ödediğini ya da eski modellerinin teknik özelliklerinin ne olduğunu hatırlamayabileceğini söyledi.

Atwal, bu farkın tüketici davranışları üzerinde bir nevi “gecikmeli etki” yaratabileceğini, ancak nihai etkinin yakında tüketicileri vuracağının kaçınılmaz olduğunu belirtti.