Trump savaşı uzatıyor dünya çilesini çekiyor

Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu sırasında New York’ta basın toplantısı düzenleyen İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, çatışmaları durdurmak ve Hürmüz Boğazı'nı trafiğe açmak için ABD’ye 7 günlük bir plan önerdiğini söyledi. ABD Başkanı Donald Trump yaptığı açıklamada, “Teklifi reddediyorum” dedi.

İran’ın 7 günlük yol haritası olarak sunduğu tekliflerin basına ve kamuoyuna sızan maddeleri ise şunlar:

- Savaşın tüm cephelerde sona erdirilmesi.

- İran'a ait dondurulmuş varlıkların ve finansal kaynakların serbest bırakılması.

- İran limanlarına uygulanan deniz ablukasının kaldırılması.

- Suudi Arabistan ile Yemen'deki İran destekli Husiler arasındaki çatışmaların son bulması.

YEMEN DÜĞÜMÜ

Hürmüz’ün İran’ın koşullarıyla açılması, Washington için ağır bir siyasi yenilgi görüntüsü yaratacağından Trump’ın kararı kabul etmediği öne sürüldü. ABD’nin Hürmüz’de kontrol sağlama isteği ise tüm dünyayı ağır bir akaryakıt krizine sürüklüyor.

Hürmüz’deki düğüm, Suudi petrolünün Kızıldeniz’e çıkarıldığı güzergâhı ve Babülmendep Boğazı’nı daha kritik hale getirdi. Husilerin Suudi tesislerine yönelik saldırıları ve Yemen’de Moha Limanı çevresindeki ilerleyişi, Riyad’ı alarma geçirdi.

TÜRKİYE SINAMASI

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Suudilere yönelik Husi saldırıları nedeniyle yeni bir sınamayla karşı karşıya. Ankara Riyad’a teknik askeri destek verebileceğini açıkladı. Son olarak Genelkurmay Başkanı Selçuk Bayraktaroğlu “acil toplantı” için Riyad’a gitti.

Yemen’e Türk askeri gönderme kararı açıklanmış değil. Ancak savaş büyürse Türkiye üzerindeki destek baskısı artabilir. Trump ise Mekke Anlaşması’nı "büyük, cesur ve önemli bir ilk adım" olarak övmüştü.

Abbas Arakçi

Savaşın kazanını ABD’li şirketler oluyor

ABD ve İsrail’in İran’a saldırılarından önceki son işlem günü olan 27 Şubat’ta Brent petrol 72,48 dolardan satışa kapandı. 25 Eylül’de ise yaklaşık 104,37 dolara kadar yükseldi. ABD merkezli petrol şirketi ExxonMobil’in 2026’da ikinci çeyrek kârı yüzde 105 artarak 7,08 milyar dolardan 14,5 milyar dolara çıktı. Halk daha pahalı yakıt alıyor. ABD’nin ham petrol ihracatı ve enerji şirketlerinin kârları giderek artıyor. Maliyet milyonlara, kazanç birkaç dev şirketlere kalıyor. Askeri çatışma ve tedarik zinciri maliyetleri ise giderek büyüyor. Bu durum ABD’li silah şirketlerine yeni pazarlar açıyor.

Seçmen barış Trump savaş istiyor

ABD’de kasım ayındaki ara seçimler yaklaşırken Donald Trump için son anketler sadece %32 onay oranı gösteriyor. Geçtiğimiz gün ABD Senatosu, ABD'nin ‘İran'a saldırılarını sona erdirme’ karar tasarısını reddetti.

GİZLİ BELGELER ORTAYA ÇIKTI

CBS News’in incelediği sızan askeri belgelere göre ABD Kara Kuvvetleri Yedek Güçleri’ne 90 ila 120 gün içinde ‘savaşa hazır olun’ talimatı verildi. Yükselen akaryakıt fiyatlarından ve savaşın getirdiği pahalılıktan Amerikan seçmeni rahatsız. Türkiye’de dahi 100 TL’yi geçen akaryakıt fiyatları gündemde. ABD'nin ham petrol ihracatı ve enerji şirketlerinin karlarındaki keskin artış ise dikkat çekiyor. Şikayetin odağında savaşın günlük maliyeti var. Trump’ın savaş politikası artık dış politika başlığı olmaktan çıkarak doğrudan seçim sandığının konusu oldu.

ABD’nin başlattığı İran savaşı, önce Hürmüz Boğazı’nın kapanmasına neden oldu. Enerji piyasaları zor durumda. Hürmüz ardından kriz Babülmendep Boğazına sıçrayarak ilerliyor.

Hürmüz Boğazı neden önemli?

Savaş öncesinde Hürmüz’den günde yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü geçiyordu. Bu, dünya tüketiminin yaklaşık beşte birine denk geliyor. Küresel LNG ticaretinin de yaklaşık %20’si bu rotaya bağlı. Geçiş aksayınca Brent petrol 104,45 dolara kadar çıktı. Artış, Türkiye’de akaryakıt maliyetlerini de baskılıyor. Motorinin fiyatı 100 TL üzerini test etti. Petrol Kızıldeniz’e yöneldikçe Babülmendep’in güvenliği daha kritik hale geliyor.