Tüm emeklilerin maaşı yükselebilir

Türkiye’de emeklilik sistemi uzun süredir tartışma konusu olmaya devam ediyor. Özellikle en düşük emekli maaşı, emekli zamları ve intibak düzenlemesi başlıkları kamuoyunun gündeminden düşmüyor. Ancak SGK Uzmanı ve Dünya Gazetesi yazarı Özgür Erdursun, sorunun yalnızca en düşük maaşla sınırlı olmadığını vurguluyor.

Erdursun’a göre asıl mesele, emekli aylıklarının hesaplanma sistemi ve bu sistemin çalışanlara verdiği “yanlış mesaj”.

“ÇOK ÇALIŞ, ÇOK ÖDE” SİSTEMİ ÇÖKTÜ

Mevcut yapı, çalışanlara şu mesajı veriyor:

“Daha uzun süre çalışmak ve daha fazla prim ödemek her zaman daha yüksek emekli maaşı getirmez.”

Bu algının yalnızca bugünkü emeklileri değil, aktif çalışan milyonlarca sigortalıyı da olumsuz etkilediği belirtiliyor.

AYNI ASGARİ ÜCRET, FARKLI EMEKLİ MAAŞLARI

Sahadan gelen örnekler sistemdeki adaletsizliği açıkça ortaya koyuyor:

2000 yılına kadar asgari ücretle çalışmış, yalnızca 3600 prim günü bulunan ve sonrasında hiç çalışmayan bir kişi yaklaşık 28 bin TL emekli maaşı alabiliyor.

Buna karşılık 2000 sonrası ve 2008 sonrası prim ödemeye devam eden, 9000 günün üzerinde primi olan kişilerin maaşı çoğu zaman 20–22 bin TL seviyesinde kalıyor.

Bu durum, sosyal güvenlik sisteminin temel ilkesi olan “çok prim ödeyen çok maaş alır” anlayışıyla çelişiyor.

2000 VE 2008 REFORMLARI SİSTEMİ NASIL DEĞİŞTİRDİ?

Türkiye’de emekli aylıklarının düşüşe geçmesinde iki kritik tarih öne çıkıyor:

-2000 Sonrası Düzenlemeler

Bu dönemde emekli maaşı hesaplama parametreleri değiştirildi. Çalışma süresi uzadıkça maaşın artma etkisi zayıfladı.

-2008 Reformu

2008’de yapılan düzenlemelerle emekli aylıkları daha düşük seviyelerde bağlanmaya başlandı. Uzun yıllar çalışan ve yüksek prim ödeyen kesim beklediği karşılığı alamaz hale geldi.

EN DÜŞÜK EMEKLİ MAAŞI GEÇİCİ ÇÖZÜM OLARAK BAŞLADI

2019 yılında hayata geçirilen en düşük emekli aylığı tamamlama uygulaması, başlangıçta geçici bir önlem olarak planlandı. Ancak zamanla sistemin merkezine yerleşti.

Özgür Erdursun’a göre bu uygulama:

Kısa vadede düşük maaşlı emeklileri koruyor,

Uzun vadede prim–maaş dengesini bozuyor,

Tüm maaşları tabana yaklaştırarak adalet duygusunu zedeliyor.

TABAN AYLIK + PRİM ODAKLI YENİ MODEL

Erdursun, kalıcı çözüm için iki ayaklı emeklilik sistemi öneriyor:

İnsani yaşamı garanti eden taban emekli aylığı

Prim günü ve prime esas kazanç arttıkça maaşı yükselten güçlü ikinci katman

Bu model hayata geçirilmediği sürece sistemin çalışanları kayıt dışılığa ittiği ifade ediliyor.

KAYIT DIŞILIK MAAŞ UMUDUYLA AZALIR

Türkiye’de yaklaşık 10 milyon kişi ya kayıt dışı çalışıyor ya da maaşı düşük gösteriliyor. Erdursun’a göre denetim ve cezalar tek başına yeterli değil.

Çalışan, ileride daha yüksek emekli maaşı alacağına inanırsa kayıtlı çalışmayı bizzat talep eder. Böylece sistem teşvik yoluyla güçlenir.

MEVCUT EMEKLİLER İÇİN İNTİBAK KAÇINILMAZ

Yeni bir sistem gelecekte emekli olacakları koruyacak. Ancak hâlihazırda düşük maaş alan milyonlarca emekli için intibak düzenlemesi zorunlu hale gelmiş durumda.

İntibak;

Prim günü,

Sigortalılık süresi,

Emeklilik yaşı,

Prime esas kazanç gibi kriterlere göre geçmiş kayıpların kısmen telafi edilmesini hedefliyor.

GEÇİCİ ZAMLAR YETMİYOR

Emekli maaşları her 6 ayda bir TÜİK enflasyon verilerine göre artırılsa da, kira ve gıda fiyatları karşısında emeklilerin reel alım gücü erimeye devam ediyor.

Özgür Erdursun’a göre Türkiye, emeklilik sisteminde kritik bir yol ayrımında. Sadece en düşük maaşı artıran geçici çözümler yerine kalıcı ve adil bir emeklilik mimarisi şart.

EMEKLİ MAAŞI NASIL YÜKSELTİLİR?

Emekli maaşını artırmak isteyenler için uzmanların önerdiği bazı önemli noktalar şöyle:

Prime esas kazancın yüksek gösterilmesi (asgari ücret yerine gerçek maaş üzerinden bildirim)

Prim gün sayısının artırılması

Emeklilik öncesi son yıllarda yüksek kazançla çalışma

Eksik primler için borçlanma seçeneklerinin değerlendirilmesi

İntibak ve yasal düzenlemelerin yakından takip edilmesi

Uzmanlara göre özellikle çalışanlar için atılacak doğru adımlar, ileride alınacak emekli maaşında ciddi fark yaratabiliyor.