“Ankara Palas’ın önünden geçişimizi hiç unutamam. Hıçkırık sesi, top arabasının ve askerin adım sesleri, kuşların kanat sesi dışında ses yoktu. Ve Anıtkabir’in merdivenlerine gelindi.”
Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün naaşının Anıtkabir’e naklinde bulunan, mozolenin altındaki kabre giren 10 kişi arasında 21 yaşındaki Yekta Güngör Özden de vardı.
Anayasa Mahkemesi eski Başkanı, gazetemiz yazarlarından 94 yaşındaki Özden, Atatürk’ün kabre konulmasına tanıklık eden ve bugün hayatta olan tek kişi. Yakasından Atatürk rozetini hiç çıkarmadı. Büyük Önder’le ilgili şiirleri var. Onu her yönüyle anlatıyor.
GENÇLİK NÖBETİ
Yekta Bey, “Atatürk’ü toprağa veren 10 kişiden hayatta olan son tanık benim” diye söze başladı. Atatürk’ün naaşı Etnografya Müzesi’nden 4 Kasım 1953’te çıkarıldı. Özden o günü anlattı:
“Ben o zaman Türkiye Milli Talebe Federasyonu yayın komisyonu başkanıydım. Federasyondan, o gece tutulması öngörülen gençlik nöbetinin düzenlenmesi istendi. Ben hazırlık yaptım, üniversitelerden, yüksekokullardan 100 erkek ve 80 kız öğrencinin Atatürk’ün nöbetine alınmasını sağladım.
4 Kasım akşamı nöbete girdik. Atatürk’ün tabutu çıkarıldığında ilk defa o tabutun katafalk üzerindeki fotoğrafını ben çektirdim. O fotoğraf hâlâ bende. Toplum Zabıtası Müdürü Erdoğan Alaören, benim nikah şahidim olan valinin oğlu Turgut Kantoğlu, İsviçre’de yaşayan Kız Teknik Öğretmen Okulu Öğrenci Birliği Başkanı Türkan Yaylalı da vardı.”
TABUT ÇIKARILDI
“Halkevinde de toplantı salonundan Etnografya Müzesi’nin gidiş -geliş nöbetlerini ben düzenledim. Lisede askerlik dersi gördüğümüzden yanıma 2 kız, 2 erkek alıp onları yarım saatlik nöbete götürüyor, nöbeti bitenleri alıp geliyordum. Nöbeti 4 Kasım’da bizler tuttuk. 5 Kasım sabahı nöbeti generallere teslim ettim.
Atatürk’ün konulduğu tabut çıkarılıp kontrol edildiğinde oradaydım. Ankara Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi, İsviçre’de öğrenim görmüş seçkin tıp insanı Prof. Kamile Şevki Mutlu, Atatürk’ün tabutu çıkarıldığında geldi, kontrol etti. Önce tahta tabut açıldı. Tahta tabutun iki yanında 4’er halka vardı. Sapsarıydı. Kız Teknik Öğretmen Okulu öğrencileri tahta tabut açılıp içinden çelik tabut çıkarıldığında tahta tabutu temizlediler, küfleri giderildi. Tabutun İsviçre’de yapılmış ıhlamur ağacı veya kiraz ağacından olduğu söyleniyordu. Madeni tabut pırıl pırıldı. Hiç bozulmamıştı.”
YÜZÜNDEKİ GÜZELLİK...
“Madeni tabutu, elektrikli testereyle kestiler. Tabut açıldı, içinden Atatürk’ün kefenli bedeni çıktı. Bedeni, Kamile Hanım kontrol etti. İstanbul’da Gülhane Askeri Tıp Akademisi öğretim üyelerinden biri, iki koltuk altına bileşenleri de yazılı şişe koymuş. Kamile Şevki Hanım açıp baktı.
Atatürk, bir gün önce tıraş olmuş gibiydi. Yüzündeki o güzellik hâlâ tazeliğini koruyordu. O işlemler arasında biz de tabii Atatürk’e gıpta ile baktık. İnsan gözyaşlarına hakim olamıyor. Atatürk’ün naaşında bir bozulma, değişiklik yok. Gömüldüğündeki gibi iyi duruyor. Tekrar onu kapattılar.”
En hüzünlü saygı duruşu
“Güzel bir kürsü yapılmıştı. Tabut üzerine konuldu ve saygı duruşuna açıldı. 4 Kasım 1953 günden 10 Kasım 1953 sabahına kadar Atatürk orada kaldı. Ankaralıların ve Türkiye’nin değişik illerinden gelenlerin saygı geçişine açıldı. 9 Kasım akşamı Kamile Şevki Hanım ve beraberindekiler Atatürk’ün tabutunu açtı ve bedenindeki ilaçları temizledi. Namaz da kılındı. Kefeniyle Atatürk normal tabutuna konuldu.
10 Kasım sabahı Atatürk’ün tabutu Etnografya Müzesi merdivenlerden indirildi top arabasına konuldu. Onun arkasında Kız Teknik Öğretmen Okulu Başkanı Mualla Gökhan’ın yaptığı siyah kadifeye Atatürk’ün İstiklal Madalyası iliştirilmişti. O da camlı çerçeveli bir yastığa konmuştu. İstiklal Madalyası’nı bir albay taşıyordu.”
YÜRÜYEREK ANITKABİR’E
Önde, Cumhurbaşkanı Celal Bayar vardı. Makbule Atadan, Meclis Başkanı Tevfik Koraltan’ın kızının kolundaydı. Onun arkasında, sol tarafta İsmet İnönü, ortada Tevfik Koraltan, sağ tarafında Adnan Menderes vardı. Onların arkasında milletvekilleri bulunuyordu.”
Seni sevmek ibadettir
Yekta Güngör Özden’in yakasında Dışişleri Bakanlığı görevli kartı vardı. O kartla her yere girip çıkıyordu. O dönem il sayısı 67 idi. Tüm illerden öğretmen ve öğrenciler gelmişti. Atatürk’ü Ulus’a getirdiler. Yekta Bey, o anki izlenimlerini anlatıyor:
“Ankara Palas’ın önünde geçişimizi hiç unutamam. Hıçkırık sesi, top arabasının ve askerin adım sesleri, kuşların kanat sesi dışında ses yoktu. O ortamda yürüye yürüye Anıtkabir’in merdivenlerine gelindi.”
BAYAR’IN KONUŞMASI
“İnönü de Etnografya Müzesi’nden, Anıtkabir’e kadar yürüyerek gelmişti. Anıtkabir merdivenlerine getirilince tabut top arabasından indirildi, generallerin omuzlarında 220 metrelik yol götürüldü. Anıtkabir’in geniş alanına getirildi. Tabut, ‘Hakimiyet kayıtsız şartsız milletindir’ yazan sütunun üzerine konuldu. Mikrofon getirildi, Celal Bayar mikrofona geçti. Ben Bayar’ın arkasında, sol tarafındaydım. Çok güzel bir konuşma yaptı. ‘Atatürk, seni sevmek milli bir ibadettir’ sözünü hiç unutamam.
Bu konuşmadan sonra tabut yavaş yavaş mozolenin olduğu yere alındı. Oradan vinçle aşağı indirdiler. Biz kapıya geldik. Celal Bayar ‘Buyurun arkadaşlar’ dedi.
İÇERİDE 10 KİŞİYİZ
İnönü kapıda sandalyede oturuyordu. Ben o zaman CHP Gençlik Kolları’nda yönetim kurulu üyesiydim. ‘Paşam bir isteğiniz var mı?’ diye sordum. Teşekkür etti.”
"Biz aşağıya indik. Kapı kapandı. Baktım, içeride 10 kişiyiz. Cumhurbaşkanı Bayar, Başbakan Menderes, Meclis Başkanı Koraltan, İçişleri Bakanı Gedik, Ankara Valisi Kemal Aygün, Belediye Başkanı Atıf Benderlioğlu, Atatürk’ün kız kardeşi Makbule Atadan, Atatürk’ün manevi oğlu Abdurrahim Tunçak, Atatürk son genel sekreteri Hasan Rıza Soyak da İsviçre’den gelmişti ve ben Türk gençliğinin temsilcisi Yekta Güngör Özden. Atatürk’ü aldılar, toprak kazınmıştı. Atatürk’ü toprağın içine yerleştirdiler. Toprak kapatıldı. Askerler mezarın üzerinin örtülmesine yardım etti."
Yekta Güngör Özden, Saygı Öztürk’e konuştu.
TOPRAĞA DÖKÜLEN KAN
“BİR gün önce Cebeci ve Dışkapı’daki kız ve erkek öğrenci yurtlarından kanlar aldırmıştım. O kanları mezarın toprağına sıktık. Ondan sonra Selanik’ten gelen toprak serpildi. Atatürk’ün annesi Zübeyde Hanım’ın memleketi Karaman’dan getirilen toprak serpildi. En güzel kumaş kesede toprağın içinde bulunduğu Kıbrıs’tan geleniydi. Çok renkli kırmızı, mavi, yeşil çok güzel bir kese. Onlar da serpildi.
HIÇKIRIKLARA BOĞULDU
“Toprak düzeltildi. Tüm bu işlemler yapılırken Makbule Hanım tek başına kabrin önünde hıçkırıyordu. İşlemler yapılıp toprak düzeltilince kabrin başındaki sehpada tutanak vardı. Devlet yetkilileri Celal Bayar, Tevfik Koraltan, Adnan Menderes, Namık Gedik, Vali Kemal Aygün tutanağı imzaladı. Dışarıya çıkarken Makbule Hanım hıçkırıklara boğuldu. Ben, Makbule Hanım’a kolumu uzattım, onu kapıda onu bekleyenlere teslim ettim.”
Yekta Güngör Özden, koşarak kaldığı öğrenci yurduna geldi. Odasına çıktı. Atatürk’ü hep gelecek sandı. O ağlarken, arkadaşları Atilla Karaosmanoğlu ve Mehmet Selik geldi. Yatağında hıçkırarak ağlayan Yekta Güngör Özden’i teselli etmeye çalışırlarken, onlar da ağlıyordu.