Yıktıkları 4 baraj bölgenin kaderini değiştirdi: Binlercesi geri döndü
ABD'de yaklaşık bir asır boyunca somonların göç yolunu kapatan dört hidroelektrik barajın kaldırılmasının ardından beklenenden hızlı bir değişim yaşandı. Klamath Nehri'nin daha önce ulaşılamayan kesimlerine yalnızca ikinci göç sezonunda 13 binden fazla Chinook somonu geri döndü.
Yayımlanan yeni araştırmaya göre balıklar, barajların kaldırılmasından sonra tarihî yaşam alanlarının yüzde 88'ine yeniden yayıldı. Çalışma, dünyanın bugüne kadar tamamlanmış en büyük baraj kaldırma projesinin doğadaki ilk kapsamlı sonuçlarını ortaya koydu.
100 YILDIR ÖNLERİNDE ENGEL VARDI
Oregon ile California arasında uzanan Klamath Nehri üzerindeki J.C. Boyle, Copco 1, Copco 2 ve Iron Gate adlı dört hidroelektrik baraj, 2023-2024 yıllarında gerçekleştirilen dev proje kapsamında kaldırıldı. Son çalışmalar 2 Ekim 2024'te tamamlandı.
Barajların ortadan kalkmasıyla göçmen balıkların 100 yılı aşkın süredir ulaşamadığı 640 kilometreden fazla nehir ve yan kol yeniden erişilebilir hale geldi. Bilim insanları somonların bu alanlara dönmesinin zaman alabileceğini düşünüyordu ancak ilk sonuçlar çok daha hızlı geldi.
Araştırmacılar, eski Iron Gate Barajı'nın bulunduğu bölgeye yüksek çözünürlüklü sonar sistemi yerleştirerek yukarı doğru göç eden balıkları takip etti.
İLK YIL 7 BİN 742 SOMON GEÇTİ
Barajların kaldırıldığı 2024'te eski baraj noktasını geçerek yukarı ulaşan Chinook somonlarının sayısı 7 bin 742 olarak hesaplandı. Bir yıl sonra ise bu sayı ciddi şekilde yükseldi.
2025 göç sezonunda aynı noktadan geçen Chinook somonu sayısı 13 bin 310'a ulaştı. Bu balıklar o yıl Klamath Nehri havzasına dönen tüm Chinook somonlarının yaklaşık yüzde 19'unu oluşturdu.
İki sezon birlikte değerlendirildiğinde eski baraj noktalarının ötesine geçen somon sayısı 21 bini aştı.
TARİHİ YAŞAM ALANLARININ YÜZDE 88'İNE DÖNDÜLER
Asıl dikkat çekici sonuç ise balıkların ne kadar uzağa ilerlediği oldu. Araştırmaya göre Chinook somonları yalnızca iki göç sezonunda geçmişte yaşadıkları bilinen alanların yüzde 88'ini yeniden kullanmaya başladı.
Balıklar Klamath ve Link nehirleri ile 11 yan kol boyunca toplam 345 kilometrelik alana yayıldı. Bazıları denizden 580 kilometreden fazla uzaklığa ve yaklaşık 1.250 metre rakıma kadar ulaşmayı başardı.
Somonların bu noktalara ulaşırken güçlü akıntılardan, mevcut barajlardaki balık geçitlerinden ve yaklaşık 40 kilometre uzunluğundaki Upper Klamath Gölü'nden geçtiği belirtildi.
Araştırmacılar ayrıca coho somonu, steelhead ve Pasifik taşemeninin de yeniden açılan bölgelere girdiğini tespit etti. Uzmanlara göre sonuçlar, nehirlerdeki büyük fiziksel engeller kaldırıldığında doğal yaşamın beklenenden çok daha hızlı geri dönebileceğini gösteriyor.