Bu web sitesi ne yazık ki Internet Explorer 9 ve altını desteklememektedir. Lütfen web tarayıcınızı Internet Explorer 10 ve üstü bir sürüme yükseltiniz.
Mustafa Kemal’in komutanlıktaki ustalığını ilk kez gösterdiği savaş: Trablusgarp
Mustafa Kemal’in komutanlıktaki ustalığını ilk kez gösterdiği savaş: Trablusgarp
Uzun yıllar Dışişleri Bakanlığı’nda diplomat olarak görev yapan, Kültür Bakanlığı’nda çalışan Doç. Dr. Hüner Tuncer yeni bir çalışmaya imza attı. Tuncer’in Tarihçi Kitabevi etiketiyle raflardaki yerini alan kitabının adı “Trablusgarp ve Balkan Savaşları (1911-1913)”. Tuncer, çalışmasında ilk olarak Trablusgarp Savaşı öncesinde Osmanlı Devleti’ni, bütün yanlarıyla Trablusgarp Savaşı’nı ve bu savaşta Mustafa Kemal’in rolünü ve etkisini aktarıyor: “Trablusgarp Savaşı, Mustafa Kemal’in komutanlıktaki ve örgüt kurmadaki üstün niteliğini gösterdiği ilk savaş olmuştu!”
Özkan SAÇKAN
Kültür Sanat 19 Aralık 2018 - 10:54

Bu kaçıncı kitabınız?
Bu benim 31. kitabım.

Trablusgarp Savaşı ve Mustafa Kemal’in rolü… Bu konu hakkında biraz bilgi verebilir misiniz, bu savaş ve Mustafa Kemal üzerindeki etkileri, önemi nelerdir?
Trablusgarp ile Balkan Savaşları, can çekişmekte olan Osmanlı Devleti'nin 20. yüzyılın başlarında önemli toprak kayıplarına uğradığı savaşlar olmuştu. Özellikle Balkan Savaşları sonucunda Osmanlı Devleti, Avrupa'da elinde kalan son toprakları da yitirmiş ve bir Asya devleti konumuna indirgenmişti. Trablusgarp Savaşı'na gelince, Mustafa Kemal, genç bir komutan olarak bu savaşta önemli bir rol oynamıştı. Trablusgarp Savaşı, Mustafa Kemal'in komutanlıktaki ve örgüt kurmadaki üstün niteliğini gösterdiği ilk savaş olmuştu.

Trablusgarp'ta bir “Mustafa Kemal ruhu uyandı” diyorsunuz. Bu ruhu anlatabilir misiniz?
Trablusgarp'ta yeni bir Türk ruhu uyanmaktaydı. “Mustafa Kemal Ruhu”, belki de ilk kez İtalyanlara karşı savaşan genç Osmanlı subaylarını sarmıştı. Batılılarca “hasta adam” olarak nitelendirilen Osmanlı Devleti, yeni bir ruhla canlanmış gibiydi. Enver, Mustafa Kemal ve arkadaşları, Hükümetin İtalya'ya savaş açmaktan çekinmesine karşın, bu savaşı kendi sorumlulukları altında ve Hükümetten bir şey beklemeksizin başlatmışlar ve başarıyla sürdürmüşlerdi. Trablusgarp Savaşı, bu bakımdan halkın savaşıydı. Trablusgarp zaferi, halkın hakları uğruna onun güvenini kazanmış olan genç komutanların kazandığı bir zaferdi. Trablusgarp Savaşı, az sayıdaki idealist Osmanlı subayının “onur savaşı” olarak tarihe geçti. Ancak, ne yazıktır ki Osmanlı Devleti, genç subayların başarılı mücadelesine sahip çıkamamış ve buradaki mücadele boşa gitmişti! Trablusgarp'taki bir avuç Osmanlı, İtalya'nın kendisinden çok üstün ve tam teçhizatlı ordusuna karşın, olağanüstü başarılar göstermiş ve düşman, yalnızca bazı noktalarda kıyı şeridinden en çok 3-4 kilometre içerilere kadar girebilmişti. Ancak Osmanlı Devleti, deniz gücü ve donanması olmadığından, İtalyanları denize döküp savaşı sona erdiremiyordu. Öte yandan, Akdeniz'in İtalyan donanmasının denetimi altında olması nedeniyle, Trablusgarp'a düzenli olarak asker ve savaş malzemesi göndermek de mümkün olamamıştı. Trablusgarp Savaşı, Osmanlı Devleti'nin donanmasının güçsüzlüğünü gözler önüne sermiş ve savaş boyunca donanmanın Çanakkale'ye hapsedilmiş olması, Osmanlı'dan ayrılmak için uygun fırsat bekleyen Balkan devletlerini de cesaretlendirmişti. İtalya, dolaylı olarak Balkan devletlerini Osmanlılara karşı savaşa kışkırtmış olmaktaydı.

huner-tuncer

Hüner Tuncer

ORDUNUN EĞİTİMİ YETERSİZDİ

Nedenleri, gelişmeleri ve sonuçlarıyla kısaca Balkan Savaşlarına değinebilir misiniz biraz da hocam?
Osmanlı-İtalya Savaşı, Balkan devletlerinin Osmanlı Devleti'nden toprak taleplerini özendirmiş ve bu devletlerde taleplerinin kolaylıkla yerine getirilebileceği izlenimini uyandırmıştı. Böylece, 1912 Balkan İttifakı oluşturulmuş ve bunu Balkan Savaşları izlemişti. Osmanlı Ordusu, Balkan Savaşı arifesinde acınacak bir durumdaydı. Ordunun örgütü ve eğitimi yetersizdi. Alaylı subaylar ordudan çıkartılmış; ancak, okuldan yetişen subayların azlığı nedeniyle, alaylı subayların yerleri doldurulamamıştı. Ordunun geri hizmeti, iletişim ile sağlık hizmetleri de perişan denecek durumdaydı. Savaşın ilk günlerinde erler ve hatta komutanlar açlıktan feryat etmeye başlamıştı. Savaş sırasında telgraf iletişimi adeta durmuştu, çünkü telsiz telgraf makinelerini kullanabilecek kimse yetiştirilmemişti. Keşif uçakları pilot yokluğu nedeniyle kullanılamamaktaydı. Savaş sırasında ileri hatlar için hiçbir sağlık örgütü kurulmamış ya da bu doğrultuda hiçbir önlem alınmamıştı. Ünlü Osmanlı tarihçisi Ord. Prof. Dr. Enver Ziya Karal'a göre, savaşın ilan edildiği gün Sadrazam ile Harbiye Nazırı, Osmanlı Ordusu'nun sayısı hakkında bile kesin bir bilgiye sahip değildi. Balkan Savaşı'nın başladığı sırada ordunun morali temelinden sarsılmıştı. Uzun süre silah altında tutulan erler askerlikten yılgınlık içerisindeydi. Ordunun çekirdeğini oluşturan Türk köylüsü sefalet içinde yaşamaktaydı. Bazı askerler savaşta düşmana teslim olmaktan bile çekinmemişti. Osmanlı Devleti'nin Rumeli vilayetlerinde yaşayan Müslüman halk askere alınmak istemiyordu. Örneğin, Priştine Arnavut tümeni savaş başlar başlamaz dağılmış; Arnavut yedeklerden bir tek askeri bile silah altına almak mümkün olamamıştı. Osmanlı Hristiyanları da askerliğe alışık değildi ve bunlar din kardeşlerine karşı silah kullanmak istemediklerinden, ilk fırsatta ordu saflarından kaçmıştı. Osmanlı Ordusu, Balkan Savaşı başlamadan önce yenilgiye adaylığını koymuştu denebilirdi.

“O GÜZELİM SELANİK’İ DÜŞMANA NASIL TESLİM EDEBİLDİNİZ?” 

Balkan Savaşı'na ilişkin Mustafa Kemal'in öngörüsü ve düşünceleri nelerdi?
Mustafa Kemal, henüz bir kurmay yüzbaşı iken, Balkan Savaşı'nın çıkacağına kesin gözüyle bakıyordu. Kendisinin ifadesiyle, bunu anlamamak için ya cahil ya da ihanet içinde olmak gerekiyordu. O, bu savaştan güçlü bir şekilde çıkmak için harekât planları yapmış ve bunları hararetle savunmuştu. Mustafa Kemal'in planı şöyleydi: Batı Rumeli'de ordu, hem kuzeyden hem güneyden Vardar, Selanik, Manastır hattına çekilecek ve bu bölgede toplanacaktı. Bu strateji; komuta birliğini, kuvvetlerin merkezileştirilmesini ve daha sonra en gerekli ve tehlikeli düşman kolları üzerine belki de ayrı ayrı saldırmayı sağlayacaktı. Mustafa Kemal'in öngördüğü bu stratejinin temel özelliği, üstünlüğün tamamen Osmanlı Devleti'nin elinde bulunmasıydı. Bu planın çıkış noktasını, üstünlüğü elinde bulunduran tarafın zafere ulaşması ilkesi oluşturmaktaydı. Söz konusu stratejik hareketin Doğu Trakya bölümünde ise, önce Batı Trakya'da olduğu gibi, burada da Kırklareli-Edirne hattında kuvvetlerin toplanması ve sonra Bulgaristan'a toplu bir taarruzda bulunulması öngörülmekteydi. Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk'ün doğduğu kent olan Selanik, 9 Kasım 1912'de, Osmanlı Devleti'nin güçsüzlüğü, savaş yönetmedeki yeteneksizliği ve çürümekte olan yapısı nedeniyle yitirilmişti. O büyük insan, doğduğu kenti yaşamı boyunca bir daha görmeyi istememiş ve Selanik'i Misak-ı Milli sınırları dışında tutmakta en ufak bir duraksama dahi göstermemişti!

ataturk2

Sayfa Sayısı: 128 / Baskı Yılı: 2018 / Yayınevi: Tarihçi Kitabevi

KORKUNÇ BOZGUNDU

Selanik'in yitirildiği haberini alan Mustafa Kemal, İstanbul'daki bir gazinoda bulunan subay arkadaşlarına şunları söylemekten kendini alıkoyamamıştı: “Nasıl yapabildiniz bunu? O güzelim Selanik'i düşmana nasıl teslim edebildiniz? O kadar ucuza nasıl satabildiniz?” Mustafa Kemal'in, Balkan Savaşları’na ilişkin görüşlerini şöyle özetlemek mümkündü: Balkan Savaşları korkunç bir bozgundu. Tarihte hiçbir ordu bu kadar kısa zamanda bu kadar kötü dağılmamıştı. Bunda öncelikle Merkezin ordular üzerindeki zaafının, etkisizliğinin, komutanlar ve birlikler arasındaki koordinasyon yokluğunun, ilk hareketlerin hedefsizliğinin, bu nedenle askerin moral çöküntüsü içinde olmasının, bilgisizliğin, yetersizliğin ve en önemlisi, politikanın ordu subayları arasında neden olduğu parçalanmanın önemli rolü olmuştu. Oysa Mustafa Kemal, özellikle ordunun politikadan ayrılmasını kendini feda edercesine savunmuştu. Mustafa Kemal'in görüşleri her zaman olduğu gibi doğru çıkmıştı. Politika, ordunun komuta kadrosunu parçalamış ve morali düşük birlikleri başıboş yığınlar haline getirmişti. Stratejik hatalar ve gerekli önlemlerin alınamaması savaşın yitirilmesine neden olmuş; vatanın en güzel parçaları elden gitmişti. Bunlar; Bulgaristan Doğu Rumelisi, Bosna-Hersek, Girit, Trablusgarp-Bingazi ve Doğu Trakya'nın dışında bütün Osmanlı Avrupası'ydı. Büyük Güçler, Balkan Savaşları sonucunda Avrupa barışının güçlenmesine katkıda bulunabilecek yeni bir siyasal dengenin kurulmasını amaçlamaktaydı. Oysa, bu beklentinin tam tersi gerçekleşmiş ve Balkan devletleri arasındaki çıkar çatışmaları çok daha büyük ölçekte bir savaşın, yani Birinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesine yol açmıştı. Balkan Savaşlarının Osmanlılar üzerinde yapmış olduğu moral yıkıntı korkunçtu. İçlerinde Mustafa Kemal'in de bulunduğu bir avuç Osmanlı aydını, yeni bir kurtuluş ve kalkınma yolu aramaya başlamıştı. Bu aydınlar, Türk ulusçuluğunu uyandırmak için, Osmanlılığı ve hatta dinciliği bir yana bırakmakta ve yeni bir devletin düşünce temellerini oluşturmaktaydı.

Siz bir diplomatsınız, ülkemizin dış politikasını neler değerlendiriyorsunuz?
AKP'nin iktidara gelmesinden bu yana dış politikada Atatürkçü çizgiden ayrılınmış; belirli ilkeler doğrultusunda uzun vadeli ve istikrarlı bir dış politika izlemek yerine, gün be gün değişen, zikzaklarla dolu ve birbiriyle çelişen adımların atıldığı bir dış politika izlenmiştir. Türkiye Cumhuriyeti bundan böyle başarılı ve itibarlı bir dış politika izlemek istiyorsa, mutlaka Atatürk'ün koymuş olduğu dış politika ilkelerini izlemeli ve bu doğrultuda bir politika uygulamalıdır. Ancak bu yolla Türkiye Cumhuriyeti, uluslararası toplulukta hak ettiği itibarlı konuma sahip olabilecektir!

Son güncelleme: 10:56 - 19.12.2018