Sözcü Plus Giriş

Osmanlı Devleti’nin iflası: Galata’nın Karakutusu

Araştırmacı Turan Akıncı Galata kitabında bölgenin kültür yapılarını, tapınakları ve Bankalar Caddesi’nde oluşan finans kurumlarını anlatıyor.

Güncellenme: 23:25, 25/02/2021
Osmanlı Devleti’nin iflası: Galata’nın Karakutusu

İlk bakışta bilinmeyen bir semt ortaya çıkıyor. Nasıl bu yönüyle keşfettiniz?

Bundan evvel Beyoğlu üzerine iki kitap yayınladım. Ayrıca Osmanlı liman kentleri üzerine çalışırken Selanik ve İzmir üzerine yayınlarım oldu. Beyoğlu'nda kurulan kentsel düzenin bir para kaynağına ihtiyaç vardı. Bu kaynak Galata'ydı. Avrupa'nın ilk metrolarından biri Galata ile Beyoğlu arasına edilmişti. İstanbul'da bu kadar semt ve merkez varken metro niye Galata'ya kurulmuştu. Demek ki bu iki semt arasında kuvvetli bir hareket bulunmaktaydı. Yabancı bir kurum metroyu para kazanacağı bir yere inşa eder. O dönemde geçiş garantisi gibi kavram yok. Galata önemli bir limandı ve ticaret merkeziydi. Buradan kazanılan para Beyoğlu'na akmıştı.

ÇOK ÖNEMLİ BİR GÜÇTÜ

Bizans döneminde bu bölge neydi, fetihten sonra neler oldu?

Bizans 1204 yılında Latin işgaline maruz kaldı. Bu işgal 57 yıl sürdü ve 1261 yılında Bizans, işgalcileri şehirden attı. Bu Latin işgali döneminde Cenevizliler Bizans'a yardım ettikleri için işgal sonrasında kendilerine ödül olarak Galata verildi. Cenevizliler o dönemde Akdeniz deniz ticaretinde çok önemli bir güçtü ve doğal olarak Galata Limanı da kısa sürede önemli bir ticaret merkezi oldu. Diğer bir deyişle Bizans bu dönemde Cenevizlilerin parasal gücüyle ayakta kaldı. 1453 yılında Fatih Sultan Mehmet, Galata halkına bir Ahitname verdi ve Bizans dönemde yaşadıkları şartlar içinde Galata'da bağımsız olarak yaşamalarına izin verdi. Galata'da bulunan “Magnifica Comunita di Pera” devleti 350 yıl bağımsız olarak devam etti. İtalya'daki Cenova Cumhuriyeti 1805 yılında yıkılınca Galata'daki devlet sona erdi.

PARA MERKEZİ GALATA OLDU

Finans yatağı Galata, özel bir adla söylersek Bankalar Caddesi devam ediyor mu?

Galata'daki serbest ticaret düzeni Osmanlı devrinde de devam etti. Kısacası Galata 700 sene boyunca paranın merkezi oldu zira Galata Limanı buradaydı. O dönemde tüm ticaret denizyoluyla yapılıyordu ve Osmanlı Devleti'nin tüm ithalatı Galata'dan gerçekleştiriliyordu. Yine devletin en önemli gelir kapısı da Galata Limanı'nın gümrük gelirleriydi. Osmanlı'daki sarraflar 1800'lerin başından itibaren Galata'ya yerleşmeye başladı. Osmanlı'nın borçlanmasının merkezi olan Dersaadet Tahvilat Borsası da Galata'ya kurulunca para merkezi Galata oldu. Bu bölgede onlarca banker çalışmaya başladı. 1854 yılından itibaren Osmanlı devleti yurt dışından aldığı 330 milyon altın borçlanma işlemi Galata üzerinden yürüdü. Sonuç olarak Osmanlı devleti Galata'da iflas etti.

Bölge yapıları zaman içinde nasıl değişime uğradı? Menderes planlaması neler yaptı?

1955 yılından itibaren Adnan Menderes İstanbul'u küçük Amerika yapmaya kalktı ve İstanbul şehrine büyük zarar verdi. Bu çevre de Menderes yıkımlarından nasibini aldı. Galata, cumhuriyetin ilk 50 senesinde de çok aktifti. Bütün bankaların en büyük şubeleri Galata'daydı. Zaman içinde ticaretin karayoluna ve uçaklara kaymasıyla Galata'nın ticaretten aldığı pay düşmeye başladı. İstanbul şehrinin ticaret merkezi önce Gayrettepe'ye sonra da Levent'e taşınınca Galata önemin kaybetti.

KÜLTÜR VE KONUT BÖLGESİ

Bu bölgedeki kültürel değişim ve gelenekleri nasıl özetlersiniz?

19. yüzyıl başında Galata'nın en güçlü döneminde İstanbul'da yaşayan 15 bin civarında Levanten nüfusun yaşam merkezi Beyoğlu'ydu. Zaman içinde ticaret merkezi Galata'nın kültür ve konut bölgesi Beyoğlu oldu. Aslında bu iki semt bir bütündü ve bu sayede Beyoğlu'nda opera, yirmi tiyatro, on beş sinema ve yüzlerce lokanta, meyhane, birahane, dans salonu ve varyete mekânları kuruldu.