Apple yeni iPhone Duo’yu tanıttı. Dünyanın teknoloji meraklıları telefonun katlanabilir ekranını, A20 Pro işlemcisini, kameralarını ve yeni kullanım özelliklerini tartışırken Türkiye’de başka bir soru öne çıktı: “Bu telefonun vergisi ne kadar?”
Çünkü Duo’nun ABD’de 256 GB başlangıç fiyatı 1.999 dolar. Türkiye’de ise aynı model 229.999 TL’den satışa çıkıyor. Apple’ın Türkiye fiyatı resmi olarak da 229.999 TL olarak açıklanmış durumda.
Elbette ülkeler arasında fiyatların bire bir aynı olması beklenemez. Ancak Türkiye’deki fiyatın nasıl oluştuğuna baktığımızda, asıl dikkat çekici unsur telefonun kendisinden çok üzerine bindirilen vergi ve benzeri yükler oluyor.
229.999 liralık telefonun 117 bin lirası vergi
iPhone Duo Türkiye başlangıç fiyatına göre;
- Vergisiz fiyatı 112.735 TL
- %1.2 Kültür Bakanlığı Payı 1.352 TL
- %12 TRT Bandrol Ücreti 13.690 TL
- %50 ÖTV 63.889 TL
- %20 KDV 38.333 TL
- Toplam vergi 117.264 TL
- Satış fiyatı 229.999 TL.
Sonuç: 112.735 liralık vergisiz fiyat, 229.999 liraya çıkıyor. Başka bir ifadeyle tüketici telefonun kendisi kadar, hatta ondan daha fazla tutarı vergi ve benzeri kamu gelirleri olarak ödüyor. Toplam vergi ve benzeri yük 117.264 TL’ye ulaşıyor.
ABD’de 1.999 dolardan satılan aynı ürün Türkiye’de müşteriye 4.700 doların üzerinde ulaşıyor. Muazzam fark ve bu farkın oluşmasındaki ana etken vergiler.
Cep telefonunda vergi piramitleşmesi
Vergi literatüründe vergi üzerinden vergi alınması “vergi piramitleşmesi” olarak isimlendirilir.
Yıllar evvel, vergi piramitleşmesini anlatırken söylerdim: “Parayı Lidyalılar, Vergiyi Sümerler, Verginin vergisinin vergisini Türkler bulmuştur” diye. Ama olayın buralara geleceğini ben de hayal edememiştim... Cep telefonunda “verginin vergisinin vergisinin vergisini” veriyoruz. Cep telefonunda ödediğimiz her bir zorunlu unsur bir sonraki verginin fiyatına girerek vergi piramitini yükseklere taşıyor.
IMEI kayıt harcında yeni fahiş artış yolda mı?
Türkiye’de yurt dışından yolcu beraberinde telefon getirilmesinin cazibesini azaltan en önemli unsur ise IMEI kayıt harcı.
2018 Kasım ayında 500 TL olan harç bakın yıllar içinde nerelere geldi:
- 2018 Kasım 500 TL,
- 2020 yılı 1.838,70 TL,
- 2021 yılı 2.006,20 TL,
- 2023 yılı 6.091,30 TL,
- 2023 Temmuz 20.000 TL,
- 2024 yılı 31.692 TL,
- 2025 yılı 45.614,20 TL,
- 2026 yılı 54.258 TL.
Dokuz yıllık artış oranı %10751.
Yani Türkiye’de vatandaşın “dışarıdan alırım, daha ucuza gelir.” hesabı yıllar içinde yüksek harç uygulaması ile büyük ölçüde ortadan kaldırıldı.
Fakat Duo ile birlikte ilginç bir durum ortaya çıkıyor. Türkiye fiyatı 229.999 TL gibi yüksek bir seviyeye çıkınca ve yurt dışı fiyatı ile yurt içi fiyatı arasındaki makas açılınca, yurt dışından telefon getirmenin yeniden cazip hale gelme ihtimali söz konusu oldu. İşte bu nedenle Hazine ve Maliye Bakanlığı bürokratlarının IMEI kayıt harcının yeniden artırılmasına yönelik bir Cumhurbaşkanı Kararı taslağı üzerinde çalışmalar yapmaya başlaması çok da şaşırtıcı olmaz.
Henüz ortada kesinleşmiş bir karar yok. Ancak geçmişteki uygulamalara bakıldığında soru şimdiden sorulmaya değer. Bu nedenle yurt dışından söz konusu telefonu alacakların ellerini çabuk tutmasında fayda var.
TRT bandrolü katlamalı yük oluşturuyor
Bir de çoğumuzun fiyatın içinde olduğu için farkına bile varmadığımız TRT bandrolü var.
Duo örneğinde 13.690 TL’lik bandrol bedeli doğrudan fiyatı yükseltiyor. Fakat mesele burada bitmiyor. Bu tutar ÖTV matrahına giriyor, ardından ÖTV ve diğer unsurlar KDV matrahını etkiliyor. Böylece yalnızca 13.690 TL’lik bandrolün kendisi değil, onun üzerinden doğan ÖTV ve KDV de tüketicinin sırtına yükleniyor.
Hesaplarımıza göre TRT bandrolü hiç olmasaydı Duo’nun fiyatı yaklaşık 24.642 TL daha düşük olacaktı. Yani yurt dışı ile oluşan fiyat makasının neredeyse dörtte birinin müsebbibi TRT bandrolü.
22 yılda 12.5 milyar dolarlık TRT faturası
TRT bandrolünün sırtımıza yüklediği maliyet küçük bir ayrıntı değil.
2004-2025 döneminde TRT bandrolü ve TRT payı adı altında vatandaşlardan toplanan tutarlar, yıllık ortalama dolar kurlarıyla hesaplandığında yaklaşık 12.5 milyar dolara ulaşıyor. Bugünkü kurla karşılığı ise yaklaşık 588 milyar lira.
Öğrencinin tabletinden bilgisayarına, televizyondan otomobildeki radyoya kadar uzanan bu sistemde vatandaş çoğu zaman ödediği TRT payını veya bandrolünü fark etmiyor.
iPhone Duo bize aslında bir telefonun fiyatından daha fazlasını gösteriyor.
Dünyanın konuştuğu şey yeni teknolojiyken, bizim konuştuğumuz şey vergi.
Çünkü Türkiye’de bazen telefonun özelliklerinden önce, telefonun üzerindeki vergileri öğrenmek gerekiyor.