Yıl 1928...
Cumhuriyet henüz beş yaşında...
Anadolu, yıllarca süren savaşların yorgunu...
Köylü, toprağından ekmek çıkarmaya; Cumhuriyet, yokluklar içinde bir ülkeyi ayağa kaldırmaya çalışıyor.
İşte o günlerde...
Cumhuriyet’in ilk büyük yolsuzluk davalarından biri patlak verir.
Suçlamaların odağındaki isim, Millî Mücadele’de Mustafa Kemal’in arkadaşlarından biri...
★★★
Eski Denizcilik Bakanı Topçu İhsan Bey...
Yavuz zırhlısının onarımında usulsüzlük yaptığı iddia edilir.
Başbakan İsmet Paşa, konuyu Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal’e açar.
İsmet Paşa üzgün ve gergin...
Mustafa Kemal:
“Senin bir sıkıntın var. Nedir?”
İsmet Paşa, eski Denizcilik Bakanı İhsan Bey’den şikâyetçi olduğunu söyler.
Yavuz zırhlısının onarımı sırasında yetkisini aştığını, işi üstlenen şirket lehine kendi başına kararlar aldığını anlatır.
★★★
Mustafa Kemal şaşkın...
“Bunu nasıl yapabilir?”
İsmet Paşa, kendisinin de inanmakta zorlandığını, ancak iddiaların doğru olduğunu belirtir.
Mustafa Kemal:
“Ne yapmayı düşünüyorsun?”
“Yüce Divan’a vermek istiyorum.”
Söz konusu kişi, yıllarca birlikte mücadele ettiği eski bir dava arkadaşı...
Ama devletin hakkı, arkadaşlık hukukundan üstün.
“İlk mücadele arkadaşlarımızdan biridir. Ama gereğini yap. Suçluysa sonucuna katlanır. Değilse, şerefiyle aramıza döner.”
★★★
Yavuz zırhlısının onarımıyla ilgili iddialar Meclis’e taşınır.
26 Ocak 1928’de İhsan Eryavuz’un dokunulmazlığı kaldırılır ve Yüce Divan’a sevk edilmesine karar verilir.
Topçu İhsan Bey, Meclis’te savunmasında şunu söyler:
“Şimdi Yüksek Meclisinizden beni Yüce Divan’a sevk etmesini istiyorum.”
Çünkü hakkındaki suçlamalardan, ancak Cumhuriyet yargıçlarının kararıyla aklanabileceğini bilir.
★★★
Ve 16 Nisan 1928...
Yüce Divan kararını açıklar.
İhsan Eryavuz, iki yıl ağır hapis ve iki yıl kamu görevinden yoksun bırakılma cezasına mahkûm edilir.
Millî Mücadele’nin önemli isimlerinden biri...
Bakanlık yapmış, güçlü siyasi ilişkileri var.
Ama geçmişteki hizmetleri, yargılanmasına engel olmaz.
Çünkü Cumhuriyet’e hizmet etmiş olmak, Cumhuriyet’in hukukundan üstün olmak anlamına gelmiyordu.
Çünkü Cumhuriyet, onurlu kadrolarla kurulmuştu.
★★★
14 Nisan 1928...
Bu kez eski Ticaret Bakanı Ali Cenani Bey Yüce Divan’a gönderilir.
Ali Cenani de Millî Mücadele döneminde görev almış, Cumhuriyet’in kuruluş yıllarında önemli sorumluluklar üstlenmiş bir siyasetçiydi.
Olayın merkezinde devletin tahsis ettiği 500 bin lira var.
Amaç, tahıl ihtiyacını karşılamak ve ekmek fiyatlarındaki artışı önlemek.
Yani halkın sofrasındaki ekmeği korumak...
Ancak, bu paranın kullanımıyla ilgili usulsüzlük iddiaları ortaya çıkar.
Soruşturma açılır.
Meclis, eski bakanı Yüce Divan’a gönderir.
***
14 Mayıs 1928’de karar açıklanır.
Ali Cenani Bey, görevi kötüye kullanmaktan bir ay hapis ve dört ay kamu görevinden yoksun bırakılma cezasına mahkûm edilir.
Ayrıca 177 bin 755 lira 22 kuruşun yasal faiziyle birlikte tahsiline karar verilir.
Cumhuriyetin vicdanı buydu...
★★★
Aradan neredeyse bir asır geçti.
Bugün Türkiye, yüz binlerce yatırımcıyı ilgilendiren dev bir fon skandalıyla karşı karşıya.
Milyarlarca liralık kayıp ve piyasa dolandırıcılığı iddiaları soruşturulmakta...
Şirket yöneticilerinden, kamu görevlilerine kadar uzanan adli işlemler var.
Soru şu: Bu büyüklükteki işlemler nasıl gerçekleşti?
Denetim mekanizmaları neden zamanında işlemedi?
Denetlemekten sorumlu makamlar nerede?
Adalet, yalnızca güçsüzlere işlediğinde adalet değildir.
Hukuk, güçlünün kapısında duruyorsa hukuk devleti de yoktur.
★★★
Fakat asıl düşündürücü nokta başka...
11 Kasım 2026...
Muhalefet, fon skandalının bütün yönleriyle araştırılmasını ve sorumluların belirlenmesini istedi.
Önergeler verildi...
Ama, önergelerin görüşülmesi iktidar oylarıyla reddedildi.
Oysa 1928’de, Cumhuriyet henüz beş yaşındayken, Millî Mücadele’nin kahramanlarından bir eski bakan bile Yüce Divan’a gönderilmişti.
O gün Meclis, bir bakanın hesap vermesinin önünü açıyordu.
Bugün Meclis çoğunluğu, yüz binlerce yatırımcıyı ilgilendiren iddiaların araştırılması talebinin önünü kesti...
Neden?
★★★
Cumhuriyet’in ilk yıllarında, makamlar hesap vermeye engel değildi.
Daha sonraki dönemlerde de, hesap verme sistemi iyi kötü işledi.
Ancak son dönemde, hesap veren ve denetlenen sistem büyük yara aldı.
Oysa Cumhuriyet’in büyüklüğü, hiç suç işlenmemesinde değil; suç işleyenlerin makamına bakılmaksızın hesap verebilmesindedir.
Milletin parasının hesabını sormayacaksa, Meclis kimin hakkını koruyacak?
Çünkü devletin parasının sahibi iktidarlar değil, millettir.
Bir devleti yolsuzluklar kadar, o yolsuzlukların hesabını sormayanlar da çürütür.