Diyabet ve demans arasındaki bağ güçleniyor: İşte 10 bilimsel neden
Diyabet ve demans arasındaki bağlantı giderek daha netleşiyor. Yeni araştırmalar, kan şekeri problemlerinin sadece kalp ve böbrek sağlığını değil, beyin fonksiyonlarını da derinden etkilediğini ortaya koyuyor. İşte iki hastalık arasındaki ilişkiyi açıklayan, bilimsel temellere dayalı 10 önemli bulgu:
1. Diyabet, demans riskini artırıyor
Diyabet hastalarının demans geliştirme riski, sağlıklı bireylere göre yüzde 60 daha yüksek. Ayrıca sık sık yaşanan kan şekeri düşüşleri, bilişsel gerileme olasılığını %50 oranında artırıyor.
2. İnsülin direnci beyni de etkiliyor
Tip 2 diyabetin temel nedeni olan insülin direnci, sadece karaciğer ve kasları değil, beyin hücrelerini de etkiliyor. Alzheimer hastalığında, bu direnç beyin hücrelerinin glikozu enerjiye çevirmesini zorlaştırarak zihinsel işlev kaybına yol açabiliyor.
3. Demansta beyin şekeri kullanamıyor
Beyin vücudun yüzde 2’si kadar olsa da enerjinin yüzde 20’sini tüketiyor. Demans hastalarında, beyin hücreleri glikozu yeterince kullanamıyor. İnsülin direnciyle birleşince bu tablo, bazı uzmanlar tarafından gayriresmî olarak “tip 3 diyabet” şeklinde adlandırılıyor.
4. Alzheimer diyabet riskini de artırabilir
Alzheimer hastalarında diyabet teşhisi olmasa bile açlık kan şekeri yüksekliği gözlenebiliyor. Bu durum, öncül diyabet olarak değerlendiriliyor. Ayrıca Alzheimer ile ilişkilendirilen APOE4 genetik varyantı, hücre içindeki insülin reseptörlerini işlevsiz hâle getirerek insülin duyarlılığını azaltıyor.
5. Her iki hastalıkta damar hasarı ortak
Diyabetin göz, böbrek ve kalp damarlarına verdiği zarar, beyin damarlarını da etkiliyor. Yüksek veya değişken kan şekeri, beyin damarlarına hasar vererek oksijen ve besin akışını azaltıyor. Aynı zamanda, beyin bariyerini zayıflatarak iltihaplanmaya yol açıyor. Bu durum, demans gelişimiyle yakından bağlantılı.
6. Memantin: Diyabetten çıkan demans ilacı
Alzheimer belirtilerini hafifletmekte kullanılan memantin adlı ilaç, aslında kan şekeri düzenlemek amacıyla geliştirilmişti. Diyabet tedavisinde başarısız olsa da beyin işlevine olumlu etkileri fark edilince demans tedavisinde kullanılmaya başlandı.
7. Metformin beyni de koruyabilir
Diyabetin en yaygın ilacı olan metformin, sadece kan şekerini düşürmekle kalmaz; aynı zamanda beyne ulaşıp iltihabı azaltabilir. Bazı çalışmalar, metformin kullanan diyabet hastalarında demans riskinin daha düşük olduğunu, ilacı bırakanlarda ise riskin tekrar arttığını gösteriyor. Hâlihazırda, diyabeti olmayan bireylerde de etkisi test ediliyor.
8. Zayıflama enjeksiyonları plak oluşumunu azaltabilir
Semaglutid (Ozempic, Wegovy) gibi GLP-1 reseptör agonistleri, hem kilo vermeye yardımcı oluyor hem de beyin plaklarının azalmasına katkı sağlayabilir. Bu ilaçlar, metformin’e kıyasla demans riskini düşürmede daha etkili bulunmuş. Hâlen devam eden EVOKE ve EVOKE Plus klinik deneyleri, semaglutid’in Alzheimer üzerindeki etkilerini inceliyor.
9. Burundan verilen insülin umut vadediyor
Beyindeki insülin direnci sorununa çözüm arayan bilim insanları, insülini doğrudan burun yoluyla beyne iletme yöntemini deniyor. İlk sonuçlara göre hafızayı güçlendirme ve beyin küçülmesini azaltma potansiyeli var. Ancak doz kontrolü ve uzun vadeli güvenlik hâlâ tartışmalı.
10. SGLT2 inhibitörleri demans riskini düşürebilir
Yeni veriler, SGLT2 inhibitörlerinin (bir grup diyabet ilacı) demans riskini özellikle Alzheimer ve damar tipi demanslarda azaltabileceğini gösteriyor. Bu ilaçlar, kan şekerini idrar yoluyla dışarı atarak çalışıyor ve iltihap azaltıcı etkileri olduğu düşünülüyor.
Bu bulgular, diyabetin sadece damar ve organ sağlığı değil, beyin sağlığı üzerinde de önemli etkileri olduğunu ortaya koyuyor. Mevcut araştırmalar, diyabet ilaçlarının demans riskini yalnızca diyabet hastalarında mı azalttığını yoksa diyabeti olmayan bireylerde de fayda sağlayıp sağlamadığını anlamaya çalışıyor.
Bugüne kadar geliştirilen 13 farklı diyabet ilacı grubu ve 50’den fazla ilaç, sadece şeker kontrolünü değil, aynı zamanda yaşla birlikte azalan beyin fonksiyonlarını koruma konusunda da umut vadediyor.
Bu haber yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Burada yer alan içerik, tıbbi teşhis, tedavi ya da sağlık danışmanlığı yerine geçmez. Diyabet, demans veya başka herhangi bir sağlık durumu hakkında endişeleriniz varsa, mutlaka bir hekime ya da uzman sağlık profesyoneline danışmanız gerekmektedir. Her bireyin sağlık durumu farklıdır; bu nedenle kişisel tedavi ve ilaç kararları yalnızca uzman kontrolünde verilmelidir.