En çok hangi gıdalar alerjiye yol açar?

Besin alerjileri çocuklukta başlasa da yetişkinlerde de gelişebilir. Üstelik bu durum hafif cilt döküntülerine yol açabileceği gibi hayati tehlike yaratan ciddi reaksiyonlara da neden olabilir. Bu alerjilerde belirtilerin özelliğinin ve çıkış zamanının, teşhis açısından son derece önemli olduğuna dikkat çeken İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Osman Erk, konuyla ilgili bilinmesi gerekenleri şöyle sıraladı:

İçerdikleri proteinden kaynaklanır

Alerjiye yol açan genellikle besinlerin içindeki protein yapılarıdır. Fıstık alerjisi en yaygın alerjik gıdalardan biridir. Anafilaksi tarzında alerjik reaksiyonlara neden olarak anafilaktik ölüme dahi neden olabilir. Fıstığa alerjisi olanlar fıstık yağı kullanabilir. Çünkü yağın çıkarılması esnasına da proteinler tam besinden ayrışmış olmaktadır.

Vücut ilk 2 saatte tepki verir

Besin alerjisi, genetik yatkınlık ve çevresel faktörlerin birleşimiyle gelişir. Bağışıklık sisteminin tolerans geliştirememesi sonucu, bazı proteinler tehdit olarak algılanır ve reaksiyon başlar. Yani vücudun bağışıklık sisteminin yabancı olan veya yabancı olarak tanımladığı maddelere karşı geliştirdiği reaksiyonlara ‘besin alerjisi’ adı verilir. Reaksiyonlar genellikle gıdanın tüketilmesiyle birlikte ilk iki saat içinde ortaya çıkar.

Aslında her besin alerjiye yol açabilir. Sık tüketilen gıdalara karşı alerji daha yaygındır. Bir besine karşı alerjinin olup olmadığı, kişinin sorgulanması, alerjik deri testleri ve alerjen maddeye karşı ortaya çıkan IgE sınıfı antikorların kandaki varlığıyla ortaya konabilmektedir.

Dikkatli tüketilmesi gereken yiyecekler

İnek sütü, yumurta, balık, kabuklu deniz ürünleri (karides, kerevit, ıstakoz), kabuklu kuruyemişler (fındık, fıstık, ceviz), yaban mersini, domates, çilek, çikolata, ketçap, mayonez, margarin, bal gibi yiyecekler en sık alerjiye yol açan yiyeceklerdir.

Günlük hayatta sık tüketilen süt, yumurta ve tahıllar en sık alerjiye yol açabilen gıdalardır. Tahılların içinde bulunan glüten proteini işlenmiş gıdalarda en fazla bulunan katkı maddesidir ve alerjiktir. İnek sütünde bulunan kazein proteini de alerjik ve kanserojendir.

Nasıl tedavi edilir?

Besin alerjilerinde kesin bir tedavi yöntemi yoktur. Hastanın alerjik olduğu besin ürünlerinden kaçınması reaksiyonları önlemenin tek yoludur. Hangi gıdaların şikayeti artırdığını anlamak için bir beslenme günlüğü tutmak faydalı olabilir. Çünkü yumurta alerjisi olan bir kişide içinde az miktarda yumurta bulunan keke karşı da alerjik reaksiyon gelişebilir. Hafif reaksiyonlarda bazı ilaçlar kullanılabilir. Anafilaksi öyküsü olan veya yüksek riskli besin alerjili hastalara adrenalin oto-enjektör verilmelidir. Hastalar kullanımı konusunda da bilgilendirilmelilidir.

Katkı maddelerine de dikkat!

Tatlandırıcı gibi amaçlarla sık olarak kullanılan katkı maddelerinin alerjik reaksiyonlara yol açma ihtimali azdır. Monosodyum glutamat, sülfit ve benzoik asit gibi maddeler daha sık alerjik reaksiyonlara neden olabilir.
Besinlerin işleme tabi tutulması, pişirme, kızartma gibi işlemler alerjik maddelerin niteliğini değiştirir. Besin maddesinde bulunan alerjenlerin miktarı azalırken yeni alerjenler ortaya çıkabilir.
Günümüzde hazır gıdalarda 10 binden fazla katkı maddesi bulunmaktadır. Bu katkı maddelerinin alerjik belirtilere ve kanserojen etkiye yol açıp açmadıkları kestirilememektedir.

Belirtiler farklı organlarda görülür

Besin alerjileri çok değişik organları ilgilendiren ve tanı karışıklığına yol açan belirtilerle seyredebilir. Deride kaşıntı, yanma, kızarıklık, egzama, sivilce; burunda akıntı, tıkanıklık, hapşırma, nezle; gözlerde sulanma, kaşıntı, seğirme, konjonktivit (kırmızı göz hastalığı), eklemlerde ağrı, sindirim sisteminde ağız kuruluğu, geğirme, midede yanma, reflü, ishal, bulantı, kusma, gastrit; akciğerlerde kuru öksürük, astım; sinir sisteminde baş ağrısı, nefes darlığı, migren, uyku hali gibi çok değişik, farklı, teşhis konulamayan belirti ve bulgulara yol açmaktadır.

Önemli tavsiyeler

Gıda alerjilerine karşı şu noktalara dikkat edilmeli:

-Besinlerin ağızda iyice çiğnenmesi, mide ve bağırsak sindiriminin yeterli olması çok önemlidir. Mide asidini azaltacak ilaçlar, çok yeme, uygun olmayan yiyecek kombinasyonları alerji ihtimalini artırır.

-Proteinlerle birlikte nişastalı yiyecekler ve meyveler tüketilmemelidir.

- Meyveler kahvaltı öncesi ve öğün aralarında tüketilmelidir.

-Yeşil yapraklı sebzeler her besin türüyle birlikte yenebilir. Temiz, bütün, organik, taze, işlenmemiş gıdalar tüketilmelidir.

-Alerjik gıdalardan uzak durulmalıdır. Glüten alerjisi sanıldığından çok daha yaygındır. Glüten içeren, ekmek kesilen aletlerin sabun ile ve sıcak su ile yıkanması gerekir.

-İşlenmiş hazır gıda maddelerinin etiketlerinin incelenmesi önemlidir.
-Restoranlarda tüketilen yemeklerde de gizli besin alerjenleri olabileceğinden yiyecek içerikleri hakkında bilgi alınmalıdır.