En son ne zaman demirinize baktırdınız?
Kadınlarda sık görülen demir eksikliği normal bir durum gibi düşünülür. Oysa önemli bir sağlık sorunudur. Dolayısıyla özellikle genç kızların ve kadınların düzenli olarak demir değerlerine baktırmalarında yarar vardır.
Demir eksikliği, vücudun dokularına oksijen taşıyan hemoglobin üretimi için gereken demir mineralinin yetersiz olması durumudur.
Dünyada en sık görülen anemi yani kansızlık türü olarak bilinir. Özellikle kadınlarda yaygın görülür yani her 3 kadından biri bu sorunu yaşar. Dolayısıyla genel olarak normal bir durum gibi görülür ancak bu düşünce çok yanlıştır. Demir eksikliğinin beraberinde çok ciddi sağlık sorunlarını getirebildiğini belirten İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Osman Erk, bu yönde hayati bilgiler verdi:
Prof. Dr. Osman Erk
İşte en önemli nedenleri
Kansızlıkta kayıp, bağırsaklar, yetersiz beslenme ve kadınlarda genital yolla olur. Özellikle üreme çağındaki kadınlarda, ağır adet kanamaları, gebelik ve beslenme, vücuttaki demir depolarının azalmasında rol oynar. Kronik kan kayıplarının bir kısmı sinsi seyreder ve herhangi bir belirti ve bulguya yol açmaz.
Mide ülseri, mide fıtığı, yemek borusu-midedeki varisler, mide ve bağırsaklarda yer alan kanserler, kolon polipleri, ülseratif kolit-crohn hastalığı gibi iltihabi bağırsak hastalıkları, parazitler, kronik aspirin ve kan sulandırıcı ilaç kullanılması gibi nedenler demir eksikliğine yol açabilir.
Erkeklerde kanser işareti olabilir
Kadınlarda adet kanamalarına bağlı olarak demir eksikliği kansızlığı sık olarak ortaya çıkarken, erişkin yaştaki bir erkekte ortaya çıkan demir eksikliği anemisi mutlaka ciddi bir bulgu olarak ele alınmalıdır. Çünkü erkekte demir eksikliği anemisi kanserlerin özellikle mide-bağırsak kanserlerinin ilk belirtisi olabilir. Erken tanı ve tedavi ise hayat kurtarıcıdır. Böyle bir durumda mide-bağırsak sisteminin endoskopik olarak incelenmesi tanı açısından çok önemlidir. Kadınlarda yine adet kanamaları ile açıklanamayan demir eksikliği kansızlığı, jinekolojik tümörler açısından uyarıcı olmalıdır.
ANEMİ
Bu şikayetlere yol açar
Demir depolarının tükenmesi uykunuzu, düşünme yeteneğinizi, enerjinizi ve ruh halinizi etkileyen bir dizi istenmeyen semptoma yol açabilir. Halsizlik, soluk cilt, sürekli gerginlik, çabuk yorulma, ağız kenarında çatlaklar, yutma güçlüğü, tırnaklarda enine çizgilenmeler, kolay kırılma, tırnaklarda düzleşme-çukurlaşma, saçlarda kuruma-kolay kırılma, çarpıntı, nefes darlığı, algılamada güçlük ve kemik, eklem ağrıları demir eksikliğini düşündüren bulgulardır. Çarpıntınız oluyor ve nefes darlığı çekiyorsanız sadece kalbinizden şüphelenmeyin. Bazen sorun demir eksikliğinden de kaynaklanabilir . Vücutta demir eksik olduğunda hücrelere yeterli oksijen taşınamaz. Bu da kalbin daha fazla çalışmasına, dolayısıyla çarpıntıya ve nefes darlığına neden olur.
Nasıl beslenmeliyiz?
Demir denince akla ilk gelen ıspanaktır ama sanılanın aksine ıspanakta fazla miktarda demir bulunmaz. Ispanak folik asit ve beta karoten bakımından zengin bir besin kaynağıdır. Yumurta iyi bir demir kaynağıdır. Ispanaklı veya kıymalı yumurta demir eksikliğini gidermede yardımcıdır. Demirden zengin besinler sakatat türleri, kırmızı et, yumurta sarısı, kuru erik, kuru üzüm, baklagiller (fasulye, mercimek), tahin, yeşil sebze ve meyvelerdir. Sakatatların 100 gramında 8-10 mg, kırmızı etin 100 gramında 6-8 mg demir vardır. Kırmızı ete rengini veren demirdir. Hayvansal gıdalarda demir hem daha fazladır hem de daha kolay emilir. Susam, ceviz, fındık, fıstık, badem gibi kuruyemişler iyi demir kaynaklarıdır. Kekik, kimyon, köri, zencefil, kişniş gibi baharatlar da demir yönünden zengindir.
Demir emilimini neler azaltır?
Fazla miktarda çay içmek demir emilimini azaltabilir. Bu nedenle kahvaltıda ve yemek sonrası değil, yemekten 2 saat kadar sonra çay içilmesi uygun olacaktır. Limonlu çay ise demir emilimini artırır.
Yeşil-siyah çay, kahve ve asitli içecekler demir emilimini azaltabilir. Bunlar yemekle birlikte içilmemelidir. Süt ve süt ürünlerinde bulunan kazein, fosfat ve kalsiyum demir emilimini engelleyebilir.
Demir eksikliği olanlar süt ve süt ürünlerini tüketmemelidir. Kalsiyum, hem hayvansal hem de bitkisel demir emilimini güçleştirebilir. İşlenmemiş tahıllar daha fazla demir içerir. Beyaz pirinç ve beyaz unda ise bu mineral azdır.
Teşhisi zor değil
Basit bir kan testiyle; kan demiri, serum total demir bağlama kapasitesi, ferritin düzeylerine bakarak tanı rahatlıkla konulabilir. Demir değoları bitme noktasına gelmişse doktor önerisiyle demir takviyesi almak en iyi yaklaşımdır.