Enerji uzmanlarını şaşırtan tablo: İran Savaşı'nda petrol fiyatları neden beklenenden düşük?
CNN, İran savaşının küresel petrol arzında tarihin en büyük kesintisine yol açmasına rağmen fiyatların öngörülen rekor seviyelere ulaşmamasının piyasalarda büyük bir şaşkınlık yarattığını yazdı.
İran ile devam eden savaşın ekonomik boyutu, aylardır tek bir korku üzerine kuruluydu: Petrol ve gaz fiyatlarının kontrolden çıkarak ABD ekonomisini resesyona sürüklemesi. Ancak savaşın gidişatı, ekonomi kitaplarındaki temel arz-talep dengesini bile sorgulatır hale getirdi. Küresel petrol arzında yaşanan devasa yıkıma rağmen fiyatlar, uzmanların "olması gerektiğini" düşündüğü seviyelerin çok uzağında seyrediyor.
TARİHİ KESİNTİ SINIRLI FİYAT
Piyasadaki anomaliyi anlamak için geçmişle bugünü kıyaslamak yeterli. 2022'de Rusya-Ukrayna savaşı patlak verdiğinde, günlük 3 milyon varillik bir risk bile petrolü 120 doların üzerine, benzini ise galon başına 5 dolara taşımıştı.
Bugün ise İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatmasıyla günlük 14 milyon varil petrol piyasadan çekildi. Bu, dünya tarihindeki en büyük arz kesintisi olmasına rağmen petrol 110 dolar, benzin ise 4,30 dolar seviyelerinde işlem görüyor. Analistlerin 150, hatta 200 dolar beklentilerine rağmen fiyatların bu seviyede kalması "akıl almaz" olarak nitelendiriliyor.
FİYATLARI DURDURAN 3 TEMEL FAKTÖR
Petrol fiyatlarının neden hala patlama yapmadığına dair üç ana senaryo üzerinde duruluyor:
1. Stoklardaki "Şanslı" Bolluk
Savaş öncesinde piyasada ciddi bir arz fazlası vardı. JPMorgan verilerine göre, savaş başlamadan önce tankerlerde ve depolarda bekleyen 580 milyon varillik devasa stok, piyasa için cankurtaran simidi oldu. Ayrıca stratejik rezervlerin kullanıma açılması ve bazı yaptırımların esnetilmesiyle sağlanan ek variller, günlük açığın yaklaşık 8 milyon varillik kısmını geçici olarak kapatıyor.
2. Fiziksel Yokluğun Getirdiği Talep Düşüşü
Talep dünya genelinde günlük 4,3 milyon varil azaldı. Ancak bu düşüş sadece tüketicinin tasarrufundan kaynaklanmıyor; Orta Doğu ve Asya'nın bazı bölgelerinde petrol fiziksel olarak tükendiği için talep oluşamıyor. "Bulunmayan ürünün talebi de olmaz" prensibiyle, arzın tamamen kesilmesi fiyatların daha da yükselmesini dolaylı olarak engelliyor.
3. "Trump Etkisi" ve Spekülasyonlar
Piyasadaki en ilginç iddia ise psikolojik faktörler. Vadeli işlem piyasalarındaki yatırımcıların büyük bir kısmı, Trump yönetiminin savaşı kısa sürede bitireceğine ve Hürmüz Boğazı'nın yakında açılacağına inanıyor. Beyaz Saray'ın "savaş yakında bitecek" imajını piyasaya başarıyla satması, spekülatif fiyat artışlarının önünü kesiyor.
FIRTINA ÖNCESİ SESSİZLİK Mİ?
Şu an için ABD ve küresel piyasalar mevcut stoklar sayesinde korunuyor olsa da bu "tampon" mekanizması hızla tükeniyor. ABD ham petrol stoklarında geçen hafta yaşanan beklenmedik düşüş tehlike çanlarını çalmaya başladı. Uzmanlar, dünyayı bekleyen asıl arz krizinin henüz fiyatlara tam olarak yansımadığı ve stoklar bittiğinde piyasanın çok sert bir gerçekle yüzleşeceği konusunda uyarıyor.