Facia bitti ama enkaz büyük
Merkez Bankası tarihi bir kararla, 2021’in Aralık ayından bu yana devam eden kur korumalı mevduat hesabı (KKM) uygulamasına son verdi. Bu yöntemle döviz kısmen de olsa frenlendi. Ancak KKM geride yaklaşık 60 milyar dolarlık (bugünkü kurlarla 2 trilyon 460 milyar TL) acı bir fatura bıraktı. Açlık ve yoksullukla boğuşan halkın üzerine yıkılan bu ağır faturanın hesabını veren ise bugüne kadar çıkmadı.
‘Faiz neden enflasyon sonuç’ denilerek ülke ekonomisinde durup dururken makas değişikliğine gidilmesi tüm dengeleri altüst etti. Faiz emirle düşürüldü ancak bunun sonucunda enflasyon ve faiz fırladı, fiyatlarda 10 katı aşan artışlar yaşandı, paranın değeri pul oldu. Toplumda açlık ve yoksulluk arttı, gelir dağılımı iyice bozuldu. İktidarın ekonomi politikasına güven kalmayınca dövizin ateşini düşürmek için çare olarak parası olanlara döviz garantili faiz avantajı sunan KKM modeli gündeme getirildi.
FAKİRDEN ZENGİNE
KKM dövizin ateşini kısmen düşürse de bu kez bütçe açığı fırladı, halkın birikimleri faize aktı, devlet fazladan borçlandı. Sürekli devasa kârlar açıklayan Merkez Bankası, 2023 ve 2024’te toplamda 1.5 trilyon lirayı aşan tutarda zarar yazdı. Zarar yüzünden iki yıl boyunca bütçeye kaynak aktarılamadı.
VERGİLERLE ÖDEDİK
Merkez’den gelmeyen para vatandaştan vergi ve ceza olarak tahsil edildi.
Oysa, bugünkü kurlarla 2.5 trilyon lirayı bulan KKM yükü olmasaydı, bu parayla hastaneler, okullar, fabrikalar, sosyal konutlar, köprüler, yollar yapılabilirdi. Bu devasa kaynak teknolojiye aktarılsa Türkiye bugün teknolojide en ileri ülkeler arasına girebilir, işsizler ordusu azalırdı.
Bütçeyi de Merkez’i de vurdu
KKM ile parası olanlara sağlanan döviz garantisi bütçe ve Merkez Bankası’ndan ödendi. Ödemelerin başladığı 2022’de Hazine ve Merkez Bankası bugünkü kurlarla 10 milyar dolara karşılık gelen TL parayı mevduat sahiplerine aktardı. 2023’te bu tutara 37.6 milyar dolar daha eklendi. Bütçe açığı görünmesin diye Hazine devreden çıkarılınca Merkez Bankası, 2024’te 7.3 milyar dolar para aktardı. Bankanın 2 yıllık zararı 1 trilyon lirayı aştı. 2 yılda aktarılan kaynak 1.3 trilyon TL’yi, döviz değeri de 55 milyar doları buldu. Bu yılla birlikte zararın 60 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor.
NE DEDİLER?
‘Zararının tam hesabı yapılamaz’
İktisatçı Prof. Dr. Hakan Kara, “(KKM’nin) Gerçek maliyetini hesaplamak imkansızdır. Yüksek enflasyon, servet transferi, gelir dağılımındaki bozulma, güven kaybı, ahlaki çürüme, beyin göçü vs. bunların maddi hesabı yapılamaz” değerlendirmesini yaptı.
‘Kaybın hesabını kim verecek?’
Ekonomist Mahfi Eğilmez, şunları söyledi: “2021 yılında yükselen enflasyona karşı inatla faizi düşürmeye yönelen yanlış ekonomik yaklaşımın sonucu olan KKM tarihe karışıyor ama ülkenin bu uğurda heder edilmiş 60 milyar dolarının hesabı orada öylece duruyor.”
‘Finansal istikrar güçlenecek’
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, KKM’nin bitirilmesiyle ilgili “Programımızın önemli hedeflerinden birine daha ulaştık. Finansal istikrar daha da güçlenecek” dedi. Şimşek’in değerlendirmesine “KKM belasını başımıza sanki başka iktidar sardı” ifadeleriyle tepki gösterildi.