Gözle görülmüyor, yağmurdan sonra oluşuyor: Ağaçlardaki altın tozu kanıtlandı
Bilim insanları, fırtına anında ağaç yapraklarının uçlarından yayılan ve insan gözünün bile göremediği gizemli parıltıları tarihte ilk kez kaydetmeyi başardı.
Yüzyıllar boyunca fırtınalar yalnızca karanlık bulutlar, bardaktan boşanırcasına yağan yağmur ve şiddetli şimşeklerle anıldı. Ancak doğanın fırtına anında çok daha derin ve gizli bir mekanizmayı devreye soktuğu anlaşıldı. Penn State Üniversitesi araştırmacıları, fırtına sırasında ağaç tepelerinin ve yaprak uçlarının kısa süreliğine parıldadığını özel cihazlarla tespit ederek bilim dünyasında 70 yıldır süregelen büyük bir teoriyi somut delillerle kanıtladı.
YILDIRIMIN UTANGAÇ KUZENİ: KORONA DEŞARJI
Uzmanların "korona deşarjı" olarak adlandırdığı bu olay, fırtına bulutlarının tabanında biriken devasa negatif yüklerin yerdeki zıt pozitif yükleri yukarı çekmesiyle tetikleniyor. Fizik kuralları gereği zıt kutuplar birbirini çekerken, yerdeki pozitif elektriksel yük ağaç gövdeleri üzerinden dallara ve yaprakların sivri uçlarına doğru hızla tırmanıyor.
Elektrik alanının en yoğun hale geldiği çam iğneleri veya yaprak tırtıklarında minik bir kıvılcım parlaması meydana geliyor. Ancak yıldırım gibi kör edici bir sıcaklık ve gürültü saçmak yerine, tamamen sessiz, serin ve zarif bir elektrik sızıntısı şeklinde gerçekleşiyor. İnsan gözünün fark edemeyeceği kadar zayıf olan bu parıltı, fırtına süresince yapraktan yaprağa atlayarak adeta görünmez bir ışık dalgası yaratıyor.
MİNİBÜS TAVANINDAKİ TELESKOPLA GELEN TARİHİ KEŞİF
Bilim insanları ağaçların elektriksel deşarj yaydığından onlarca yıldır şüpheleniyordu fakat bu olay laboratuvar ortamı dışında vahşi doğada hiç belgelenememişti. Patrick J. McFarland liderliğindeki araştırma ekibi, 2013 model bir minibüsün tavanına periskop, lazer mesafe ölçer ve morötesi teleskop yerleştirerek fırtına avına çıktı.
Kuzey Carolina semalarında patlak veren şiddetli bir fırtına sırasında üniversite otoparkına konuşlanan ekip, yaklaşık 30 metre ötedeki sakız ağacının dallarını mercek altına aldı. Yaklaşık 2 saat süren gök gürültülü sağanak boyunca özel sistem, yalnızca 90 dakika içinde sakız ağacında 859 ayrı morötesi sinyal yakaladı. Yakındaki bir çam ağacında da 93 parıltı kaydedilirken, her bir deşarjın bir göz kırpmasıyla birkaç saniye arasında sürdüğü tespit edildi.
DOĞAL HAVA TEMİZLEYİCİ Mİ YOKSA GİZLİ TEHLİKE Mİ?
Geophysical Research Letters dergisinde yayımlanan bulgular, bu gizemli parıltıların Dünya atmosferi için hayati bir işleve sahip olduğunu gösteriyor. Ağaç uçlarından saçılan morötesi ışık, havadaki su buharını parçalayarak doğanın deterjanı sayılan hidroksil radikallerini üretiyor. Üretilen hidroksil molekülleri, havaya karışan kirletici gazları ve güçlü sera gazı metanı nötralize ederek fırtına sırasında atmosferin arınmasını sağlıyor.
Diğer yandan yüksek voltajlı bu mikroskobik kıvılcımlar, yaprak uçlarında ufak hücresel hasarlara ve yanıklara yol açabiliyor. Bilim insanları şimdilerde fırtınaların fısıltısı olarak anılan bu parıltıların orman sağlığını uzun vadede nasıl etkilediğini ve fırtına davranışlarını ne ölçüde yönlendirdiğini aydınlatmak için çalışmalarını sürdürüyor.