Hamsi, somon ve mezgit yiyen herkesi ilgilendiriyor

Su kaynaklarında biriken ağır metallerin insan sağlığı üzerindeki etkileri tartışılırken, sağlık otoriteleri balık tüketiminde tür seçiminin önemine dikkat çekti. Doğada bulunan inorganik cıvanın su ekosistemlerinde mikroorganizmalar tarafından metilcivaya dönüştürülmesi ve besin zincirinde biyobirikim yapması, özellikle büyük ve avcı balıklardaki toksik madde yoğunluğunu artırıyor.

Uzmanlar, beyin ve sinir sistemi üzerinde olumsuz etkilere yol açabilen metilcivadan korunmak için balık tüketiminin kesilmesini değil, cıva oranı düşük türlerin tercih edilmesini öneriyor.

CIVA RİSKİ VE BALIKTAKİ BESİN DEĞERİ DENGESİ

Doğal ortamda cıva, besin zincirinin üst basamaklarında yer alan büyük, uzun ömürlü ve etobur balıklarda daha yüksek konsantrasyonlarda depolanıyor. Toksik bir bileşik olan metilciva, özellikle anne karnındaki fetüslerin ve küçük çocukların nörolojik gelişimini olumsuz yönde etkileyebiliyor.

Buna karşın uzmanlar, cıva endişesiyle balığın beslenme listelerinden tamamen çıkarılmaması gerektiğini bildiriyor. Balık; yüksek biyolojik yararlanıma sahip protein, omega-3 yağ asitleri (EPA ve DHA), D ve B12 vitaminleri ile iyot ve selenyum mineralleri açısından temel kaynaklar arasında bulunuyor. Bu bileşenler, başta kardiyovasküler sistem olmak üzere genel vücut sağlığının korunmasında kilit rol oynuyor.

FDA VERİLERİNE GÖRE CIVA ORANI EN DÜŞÜK 10 BALIK TÜRÜ

ABD Gıda ve İlaç Dairesi’nin (FDA) yürüttüğü laboratuvar testleri ve izleme çalışmalarına göre, cıva konsantrasyonu güvenli eşiklerde bulunan ve öncelikli tüketim grubunda yer alan 10 balık türü ile ortalama cıva değerleri şu şekilde sıralanıyor:

Sardalya: B12 vitamini ve omega-3 bakımından zengin olan bu küçük balık, kılçığıyla yenildiğinde kalsiyum desteği de sağlıyor.

Tilapia: Nötr tadı ve düşük cıva seviyesiyle protein ihtiyacını karşılayan hafif bir tatlı su türü olarak öne çıkıyor.

Hamsi: Omega-3 ve protein açısından zengin, kısa yaşam döngüsü sayesinde ağır metal birikimi düşük olan bir türdür.

Somon: Yüksek kaliteli protein, D vitamini, B12 ve esansiyel omega-3 yağ asitleri açısından zengin kabul ediliyor.

Yayın Balığı: FDA verilerine göre düşük cıva oranına sahip, protein kaynağı beyaz etli balık grubundadır.

Alaska Mezgiti: Düşük yağ ve yüksek protein oranına sahip beyaz etli balıklar sınıfında öncelikli grupta yer alıyor.

Atlantik Uskumrusu: Omega-3 bakımından zengin bir türdür; uzmanlar bu türün yüksek cıvalı kral uskumru veya İspanyol uskumrusu ile karıştırılmaması gerektiğini vurguluyor.

Tatlı Su Alabalığı: Protein, omega-3 ve D vitamini içeriğiyle FDA listesinde tüketimi önerilen tatlı su türleri arasında yer alıyor.

Ringa: B12 vitamini ve sağlıklı yağ asitleri bakımından zengin, yağlı balıklar kategorisinde bulunuyor.

Morina / Mezgit Türleri: Düşük yağ profiline sahip beyaz etli bir tür olarak FDA'nın tüketim listesinde güvenli sınırlar içinde kabul ediliyor.

Raporlanan bu değerlerin, FDA'nın ABD pazarındaki numuneler üzerinden elde ettiği ortalama sonuçları yansıttığı ifade ediliyor.

CIVAYA MARUZ KALMAYI ÖNLEMENİN YOLLARI

Toksikoloji verilerine göre cıva, doğrudan balığın kas liflerinde birikim gösteriyor. Bu sebeple yıkama, derisini yüzme, dondurma veya yüksek ısıda pişirme gibi mutfak hazırlık yöntemleri balıktaki cıva oranını düşürmüyor ya da yok etmiyor.

Maruziyeti minimuma indirmek amacıyla sunulan temel uygulama önerileri şunlardır:

Sürekli aynı türü tüketmek yerine sofrada farklı balık çeşitlerine yer verilmesi ve küçük boyutlu, kısa ömürlü balıkların tercih edilmesi tavsiye ediliyor.

Benzer adlandırmalara sahip türler arasındaki cıva farkları nedeniyle balık alırken tür adı ve kaynağının doğru teyit edilmesi gerektiği belirtiliyor (örneğin Atlantik uskumrusu ile kral uskumru ayrımı).

Gelişmekte olan sinir sisteminin korunması adına hamile kadınlar, emziren anneler ve küçük çocukların porsiyon kontrolü yapması şart koşuluyor. FDA ve Çevre Koruma Ajansı (EPA), bu gruptaki kişilere düşük cıva içeren türlerden haftada dönüşümlü olarak 2 ila 3 porsiyon tüketmelerini tavsiye ediyor.