Türkiye’de enflasyon yüksektir ama siyasi parti enflasyonu da bir o kadar yüksektir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın siyasi parti genel bilgileri bölümüne girdiğinizde 190 adet parti çıkıyor önünüze. Ancak bu partilerin önemli bir kısmı tabela partisi niteliğinde yani siyasi hayatta esameleri okunmuyor. Milletvekili seçimlerinde seçime katılma yeterliliğine sahip parti sayısı 2023 yılında 36 idi. Yani partilerin beşte birinden azı seçime katılma yeterliliğine sahip.
Siyasi hayatta var olan ve seçime girip hatırı sayılır oy alan partileri; parti giderlerinin finansmanı açısından iki kategoriye ayırmak mümkün: Hazine Partisi-Halkın Partisi. Ana finansman kaynağı Hazine yardımı olan partileri kategorik kolaylık sağlaması adına “Hazine Partisi”, finansman kaynağı üyelerinden aldığı aidat ve bağış olanları ise “Halkın Partisi” olarak isimlendiriyorum.
Partilere yapılan Hazine yardımı tutarları
Aşağıda 2021-2026 döneminden Siyasi Partiler Kanunu’nda belirlenen şartları sağlayan siyasi partilere yapılan Hazine yardımı tutarları yer almaktadır.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun amir hükmü uyarınca siyasi partilere yapılacak Hazine yardımı her yılın ocak ayının ilk 10 gününde hesaplarına yatmak zorunda. Bu nedenle, her yıl ocak ayı bütçe gerçekleşme verileri yayımlandığında sınırlı sayıdaki Hazine partisinin vergilerimizin ne kadarını kasalarına koyduklarını görmek mümkündür.
Hazine yardımını hangi parti ne kadar alıyor?
Hangi siyasi partinin her yıl ne kadar Hazine yardımı alacağı ile ilgili usul ve esaslar Siyasi Partiler Kanunu’nda yer alıyor. Özetleyelim:
Toplam Hazine Yardımının Hesabı: İlgili yılki genel bütçe gelirleri “(B) Cetveli” toplamının beş binde ikisi (2/5000) oranında ödenek ayrılır. Yani kabaca ödediğimiz her 5.000 lira verginin 2 lirası sınırlı sayıda partiye gidiyor. 2026 yılında bu tutar 6.4 milyar liraydı. Zorunlu bağış...
Seçim Döneminde Kasalar 3 Kat Doluyor: Ayrıca seçim yıllarında sınırlı sayıda partinin kasası kat kat şişiyor. Nasıl mı? Milletvekili seçiminde Hazine yardımı 3 kat olarak ödenir. Mahalli seçimlerde ise 2 kat. İki seçim de aynı yıla denk gelirse maksimum ödeme 3 katı geçemez. O yüzden iki seçimin farklı yıllarda yapılması Hazine Yardımı alan partiler için alacakları pay açısından önemli.
Bu katlı ödemeler, Yüksek Seçim Kurulu’nun (YSK) seçim takvimine dair kararının ilanını izleyen 10 gün içinde yapılır.
Paylaşım Esası:
Genel Barajı (%7) Aşan Partiler: Seçim barajını aşarak parlamentoya giren veya barajı aşmış olan partiler, bütçeden doğrudan oy oranlarına göre pay alır.
%3 Oy Oranı Sınırı: Milletvekili genel seçimlerinde genel barajı aşamayan ancak toplam geçerli oyların %3’ünden fazlasını alan siyasi partilere de devlet yardımı yapılır. Bu yardım, en az devlet yardımı alan siyasi partinin aldığı yardım tutarı ve genel seçimde aldığı toplam geçerli oy sayısı esas alınarak, kazandıkları oyla orantılı olarak hesaplanır.
6.4 milyar lira sadece beş partiye
2023 yılı seçim sonuçlarına göre Hazine yardımı almaya hak kazanan parti sayısı sadece beş oldu. Bu nedenle yeni bir seçim yapılıp oy oranları yeniden şekillenene kadar bu beş parti 2023 yılındaki oy oranlarının dağılımına göre Hazine yardımlarının tamamını almaya devam edecekler.
Yukarıdaki oranlara göre 2026 yılında vergilerimizle finanse ettiğimiz bütçeden beş siyasi partiye yapılan 6.4 milyarın dağılımı ise aşağıdaki gibi olmuştur:
- AK Parti: 2.5 milyar lira
- CHP: 1.8 milyar lira
- MHP: 723 milyon lira
- İYİ Parti: 695 milyon lira
- DEM Parti: 633 milyon lira
Aşağıdaki partiler ise yüz binlerce oy almalarına karşın bir kuruş bile Hazine yardımı alamamışlardır:
- Yeniden Refah Partisi: 1.527.048 oy
- Zafer Partisi: 1.216.399 oy
- Türkiye İşçi Partisi: 956.057 oy
- Büyük Birlik Partisi: 530.770 oy
- Memleket Partisi: 502.669 oy
Parti üye sayısı gelirlere yansımıyor
Parti üye sayıları ile partilerin üye aidat ve bağış gelirleri arasında bir orantı kurmak mümkün değil. Yıllar önce yayımlanan ‘Siyasetin Finansmanı’ kitabımda verilerle ortaya koyduğumuz gibi, üye sayısı 11 milyonun üzerinde olan bir siyasi partinin üye aidat ve bağış geliri, tek bir kuruş bile Hazine yardımı almayan ve üye sayısı sadece 250 bin civarında olan başka bir partinin aidat ve bağış gelirinin çok altında kalmıştı.
İktidarda güç sahibi olan partilere üye olma yönünde rağbet olur. Bir de üyelik aidatını “Bir lira” gibi bir tutarda bırakırsanız üye sayınız şişer. Haberi olmadan üye yapılanları saymıyorum bile.
Siyasi Partiler Kanunu’na “Üye aidatı yıllık 500 liradan az olamaz ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. İki dönem aidatını ödemeyen üyenin kaydı silinir” şeklinde bir hüküm koyun ve bu hükmü tavizsiz uygulayın; bakalım o zaman gerçek anlamda kaç tane üyeniz kalıyor? İşte o zaman, Hazine Partisi misiniz yoksa Halkın Partisi misiniz ayan beyan ortaya çıkar.